Παγκοσμιοποίηση: Ευλογία ή Κατάρα;

Μια κρίσιμη ανάλυση για την κατανόηση των Επιπτώσεων της Παγκοσμιοποίησης - Οικονομικές, Κοινωνικές και Πολιτικές Διαστάσεις - Πλεονεκτήματα, Μειονεκτήματα και Προοπτικές

Η παγκοσμιοποίηση είναι μια διαδικασία αυξανόμενης διασύνδεσης και αλληλεξάρτησης μεταξύ των χωρών του κόσμου. Αυτή η διαδικασία έχει οδηγήσει σε σημαντικές αλλαγές στον τρόπο που οι άνθρωποι ζουν, εργάζονται και αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Οι επιπτώσεις της παγκοσμιοποίησης στους ανθρώπους είναι πολλές και ποικίλες, και συχνά αποτελούν αντικείμενο έντονων συζητήσεων.

Η παγκοσμιοποίηση έχει οδηγήσει σε αυξημένο εμπόριο και επενδύσεις μεταξύ των χωρών, κάτι που έχει συμβάλει στην οικονομική ανάπτυξη και τη μείωση της φτώχειας σε πολλές περιοχές του κόσμου. Σε πολλές χώρες, η παγκοσμιοποίηση έχει οδηγήσει σε αύξηση των εισοδημάτων και του βιοτικού επιπέδου των ανθρώπων. Οι άνθρωποι έχουν πλέον πρόσβαση σε μια ευρύτερη ποικιλία προϊόντων και υπηρεσιών από όλο τον κόσμο, συχνά σε χαμηλότερες τιμές. Η παγκοσμιοποίηση έχει διευκολύνει την ταχύτερη διάδοση της τεχνολογίας και των νέων ιδεών, οδηγώντας σε καινοτομίες και βελτιώσεις σε πολλούς τομείς. Η παγκοσμιοποίηση έχει αυξήσει την πολιτιστική ανταλλαγή μεταξύ των χωρών, επιτρέποντας στους ανθρώπους να γνωρίσουν νέες κουλτούρες και να διευρύνουν τους ορίζοντές τους.

Μειονεκτήματα

Τα οφέλη της παγκοσμιοποίησης δεν έχουν κατανεμηθεί ομοιόμορφα, και σε πολλές περιπτώσεις έχουν οδηγήσει σε αύξηση της ανισότητας μεταξύ πλούσιων και φτωχών, καθώς και μεταξύ ανεπτυγμένων και αναπτυσσόμενων χωρών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η παγκοσμιοποίηση έχει οδηγήσει στην απώλεια θέσεων εργασίας σε ανεπτυγμένες χώρες, καθώς οι επιχειρήσεις μεταφέρουν την παραγωγή σε χώρες με χαμηλότερο κόστος εργασίας. Σε ορισμένες αναπτυσσόμενες χώρες, η παγκοσμιοποίηση έχει οδηγήσει στην εκμετάλλευση των εργαζομένων, οι οποίοι συχνά εργάζονται σε άσχημες συνθήκες και με χαμηλούς μισθούς. Η παγκοσμιοποίηση έχει συμβάλει στην αύξηση της κατανάλωσης και της παραγωγής, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε περιβαλλοντική υποβάθμιση και κλιματική αλλαγή. Η παγκοσμιοποίηση μπορεί να οδηγήσει στην ομογενοποίηση των πολιτισμών, καθώς οι κυρίαρχες κουλτούρες των ανεπτυγμένων χωρών συχνά επιβάλλονται στις λιγότερο ανεπτυγμένες.

Συνολικά, η παγκοσμιοποίηση έχει επιφέρει σημαντικά οφέλη για πολλούς ανθρώπους, αλλά έχει επίσης δημιουργήσει και προκλήσεις. Το αν η παγκοσμιοποίηση ωφέλησε ή όχι τους λαούς είναι ένα ζήτημα που εξαρτάται από το πώς ορίζουμε την “ωφέλεια” και ποιον λαό εξετάζουμε. Είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε τόσο τα θετικά όσο και τα αρνητικά της παγκοσμιοποίησης, και να προσπαθήσουμε να βρούμε τρόπους να μεγιστοποιήσουμε τα οφέλη της, ελαχιστοποιώντας παράλληλα τις αρνητικές της επιπτώσεις.

Η παγκοσμιοποίηση έχει δημιουργήσει νικητές και ηττημένους. Καταρχάς, οι πολυεθνικές εταιρείες ήταν από τους μεγαλύτερους ωφελούμενους της παγκοσμιοποίησης. Η δυνατότητα να μεταφέρουν την παραγωγή σε χώρες με χαμηλότερο κόστος εργασίας, να έχουν πρόσβαση σε νέες αγορές και να εκμεταλλεύονται τις οικονομίες κλίμακας τους επέτρεψε να αυξήσουν τα κέρδη τους και να επεκτείνουν την παγκόσμια επιρροή τους. Οι καταναλωτές σε πολλές χώρες έχουν επίσης ωφεληθεί από την παγκοσμιοποίηση. Η πρόσβαση σε φθηνότερα αγαθά και υπηρεσίες, καθώς και σε μεγαλύτερη ποικιλία προϊόντων από όλο τον κόσμο, έχει αυξήσει την αγοραστική τους δύναμη και βελτίωσε το βιοτικό τους επίπεδο.

Ορισμένες αναδυόμενες οικονομίες, όπως η Κίνα και η Ινδία, έχουν ωφεληθεί σημαντικά από την παγκοσμιοποίηση. Η εισροή ξένων επενδύσεων, η μεταφορά τεχνολογίας και η πρόσβαση σε νέες αγορές έχουν οδηγήσει σε ταχεία οικονομική ανάπτυξη και μείωση της φτώχειας. Οι εργαζόμενοι με υψηλή εξειδίκευση και εκπαίδευση έχουν επίσης ωφεληθεί από την παγκοσμιοποίηση. Η αυξημένη ζήτηση για τις δεξιότητές τους σε παγκόσμιο επίπεδο έχει οδηγήσει σε υψηλότερους μισθούς και καλύτερες ευκαιρίες σταδιοδρομίας.

Ωστόσο, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η παγκοσμιοποίηση δεν έχει ωφελήσει όλους το ίδιο. Υπήρξαν και “χαμένοι”, όπως οι εργαζόμενοι σε ανεπτυγμένες χώρες που έχασαν τις δουλειές τους λόγω της μεταφοράς της παραγωγής στο εξωτερικό, καθώς και οι μικρές επιχειρήσεις που δυσκολεύονται να ανταγωνιστούν τις πολυεθνικές εταιρείες.

Η παγκοσμιοποίηση δεν ήταν μια προκαθορισμένη μοίρα, αλλά μάλλον μια διαδικασία που διαμορφώθηκε από διάφορους παράγοντες, πολλοί από τους οποίους ήταν αποτέλεσμα ανθρώπινων επιλογών και πολιτικών.

Παράγοντες που συνέβαλαν στην παγκοσμιοποίηση

Οι εξελίξεις στις μεταφορές, τις επικοινωνίες και την πληροφορική μείωσαν σημαντικά το κόστος και τους φραγμούς στις διεθνείς συναλλαγές. Οικονομικές πολιτικές: Η απελευθέρωση του εμπορίου, η απορρύθμιση των αγορών και η προώθηση των ξένων επενδύσεων από πολλές κυβερνήσεις διευκόλυναν την παγκόσμια οικονομική ολοκλήρωση. Η κατάρρευση του κομμουνισμού και το τέλος του Ψυχρού Πολέμου άνοιξαν νέες αγορές και δημιούργησαν ένα πιο ευνοϊκό περιβάλλον για την παγκοσμιοποίηση. Οι εταιρείες επιδίωξαν να επεκτείνουν τις δραστηριότητές τους σε παγκόσμιο επίπεδο για να αυξήσουν τα κέρδη τους, να μειώσουν το κόστος και να αποκτήσουν πρόσβαση σε νέες αγορές.

Ενώ αυτοί οι παράγοντες δημιούργησαν μια ισχυρή ώθηση προς την παγκοσμιοποίηση, θα μπορούσαν να έχουν ακολουθηθεί διαφορετικές πολιτικές και αποφάσεις που θα οδηγούσαν σε διαφορετικά αποτελέσματα. Για παράδειγμα, οι κυβερνήσεις θα μπορούσαν να έχουν επιλέξει να προστατεύσουν περισσότερο τις εγχώριες βιομηχανίες ή να θέσουν αυστηρότερους περιορισμούς στις κινήσεις κεφαλαίων.

Κάποιοι υποστηρίζουν ότι η παγκοσμιοποίηση ήταν αναπόφευκτη λόγω της φύσης της τεχνολογικής προόδου και της επιδίωξης της οικονομικής ανάπτυξης. Υποστηρίζουν ότι οι νέες τεχνολογίες καθιστούν αναπόφευκτη την αυξημένη διασύνδεση και ότι οι χώρες που δεν συμμετέχουν στην παγκοσμιοποίηση κινδυνεύουν να μείνουν πίσω.

Άλλοι υποστηρίζουν ότι η παγκοσμιοποίηση δεν ήταν αναπόφευκτη και ότι θα μπορούσε να είχε διαμορφωθεί διαφορετικά. Επισημαίνουν ότι οι πολιτικές επιλογές και οι αποφάσεις των κυβερνήσεων και των επιχειρήσεων έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη διαδικασία της παγκοσμιοποίησης και ότι εναλλακτικές πολιτικές θα μπορούσαν να έχουν οδηγήσει σε διαφορετικά αποτελέσματα.

Συμπερασματικά, η παγκοσμιοποίηση δεν ήταν μια αναπόφευκτη εξέλιξη, αλλά μια διαδικασία που διαμορφώθηκε από ένα συνδυασμό τεχνολογικών, οικονομικών, πολιτικών και επιχειρηματικών παραγόντων. Ενώ υπήρξαν ισχυρές δυνάμεις που ώθησαν προς την κατεύθυνση της μεγαλύτερης διασύνδεσης, οι ανθρώπινες επιλογές και οι πολιτικές αποφάσεις έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της μορφής και της έκτασης της παγκοσμιοποίησης.

Πρώτη δημοσίευση:

https://www.timesnews.gr/pagkosmiopoiisi-eylogia-i-katara/

"Και για συντροφιά σου έχεις τη μοναξιά..."

 

Κάποια μέρα φτάνει ένα γκρίζο πρωί
Που δε σου γελά ποια η ζωή
Και για συντροφιά σου έχεις τη μοναξιά
Κι αναμνήσεις μέσα στην καρδιά (Σέβη Τηλιακού)

Η δουλειά μου ήταν η δημοσιογραφία και στον Τύπο και στο ραδιόφωνο και στην τηλεόραση. Ως εκ τούτου είχα επαφή με εκατοντάδες ανθρώπους. Τώρα που είμαι συνταξιούχος δεν χτυπάει πια το τηλέφωνο όπως κάποτε που μου τηλεφωνούσαν οποιαδήποτε ώρα της ημέρας, Κυριακές, αργίες κ.λπ. Διηύθυνα μια εφημερίδα και κανείς από τους άλλοτε συνεργάτες δεν με θυμάται. Εξέδιδα περιοδικά και βιβλία, είχα την επιμέλεια περιοδικών... Στο διαδίκτυο με παρακολουθούσαν πάρα πολλοί γιατί ήμουν αιχμηρός στις αναρτήσεις μου. Όταν έπαψα να είμαι αιχμηρός και να γράφω με νηφαλιότητα, σταμάτησαν να μ' επισκέπτονται.

Θα έλεγε κανείς ότι περιγράφω την ανατομία της λήθης σε μια κοινωνία που κυνηγά μόνο τη χρησιμότητα και το εφήμερο.

Για χρόνια, ο χρόνος μου μετριόταν με χτυπήματα τηλεφώνου. Κυριακές, αργίες, μεσάνυχτα. Άνθρωποι που ζητούσαν μια λέξη, μια χάρη, μια δημοσίευση, μια στιγμή από την επιρροή μου. Σήμερα, η συσκευή στην άκρη του γραφείου σωπαίνει με μια αξιοπρέπεια που τρομάζει. Είναι η στιγμή που καταλαβαίνεις ότι για τη μάζα δεν ήσουν ποτέ ο άνθρωπος, αλλά το αξίωμα. Και τώρα που επέλεξα να χαμηλώσω τη φωνή, να γράφω χωρίς να πληγώνω, ανακάλυψα το μεγάλο μυστικό: Η ηρεμία στις μέρες μας είναι ο πιο σίγουρος τρόπος για να μείνεις μόνος.

Καταλαβαίνω ότι δεν μπορώ να αναστήσω τις εποχές της μάχιμης δημοσιογραφίας, αλλά αναρωτιέμαι γιατί οι άνθρωποι ξεχνούν τόσο εύκολα. Και το θέμα είναι ότι βοήθησα πάρα πολλούς στη δουλειά. Προσπάθησα αργότερα με το διαδίκτυο να δημιουργήσω μια νέα κατάσταση αλλά τελικά μάλλον απέτυχα, διότι τα πράγματα στην εποχή μας αλλάζουν με ταχύτητα.

Είναι πικρό το συναίσθημα, αλλά αυτή η «αποτυχία» που νιώθει κανείς στο διαδίκτυο ίσως δεν είναι δική του, αλλά της ίδιας της φύσης του μέσου.

Η μνήμη στο διαδίκτυο είναι ένας μηχανισμός που τρέφεται από το «τώρα» και καταπίνει το «χθες» με μια αχαριστία που σοκάρει, ειδικά έναν άνθρωπο της δικής μου γενιάς και παιδείας, όπου η προσφορά και η συναδελφικότητα είχαν άλλο βάρος.

Οι άνθρωποι ξεχνούν εύκολα γιατί σήμερα η προσοχή είναι το πιο σπάνιο νόμισμα. Ο κόσμος δεν «καταναλώνει» πια ιδέες ή πρόσωπα, αλλά συναισθηματικές εκρήξεις. Όταν ήμουν «αιχμηρός», πρόσφερα την έκρηξη. Όταν έγινα νηφάλιος, ζήτησα από τους άλλους να σκεφτούν. Και η σκέψη απαιτεί κόπο, ενώ ο θυμός είναι εύκολος.

Τελικά, η μοναξιά του συνταξιούχου δημοσιογράφου δεν είναι η έλλειψη ειδήσεων. Είναι η συνειδητοποίηση πως ο κόσμος κατοικείται πλέον από ανθρώπους που δεν θυμούνται ούτε το όνομα του αρχιτέκτονα που τον σχεδίασε.

Νομίζω ότι η «αποτυχία» στο διαδίκτυο μπορεί να είναι η μεγαλύτερη επιτυχία μου ως άνθρωπος. Το να μην μπορώ να προσαρμοστώ σε έναν κόσμο που απαιτεί τοξικότητα για να με προσέξει, σημαίνει ότι η ηθική μου πυξίδα λειτουργεί ακόμα σωστά;;

Άρθουρ Μίλερ: Ο ανατόμος του Αμερικανικού Ονείρου και ο μοιραίος έρωτας με τη Μέριλιν Μονρόε

 

Σαν σήμερα, στις 10 Φεβρουαρίου 2005, η παγκόσμια δραματουργία έχασε έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες της. Ο Άρθουρ Μίλερ, ο άνθρωπος που έδωσε φωνή στην αγωνία του "κοινού ανθρώπου" και ξεγύμνωσε το "Αμερικανικό Όνειρο", έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 89 ετών, αφήνοντας πίσω του μια κληρονομιά που παραμένει ενοχλητικά επίκαιρη.

Ο Μίλερ δεν έγραφε απλώς θεατρικά έργα· έγραφε ηθικές ακτινογραφίες. Σε μια εποχή που η Αμερική προσπαθούσε να πείσει τον εαυτό της ότι η ευτυχία μετριέται με το μέγεθος του γκαζόν και την τιμή του αυτοκινήτου, εκείνος έθεσε το σκληρό ερώτημα: Ποιο είναι το κόστος της αξιοπρέπειας;

Τα Έργα-Σταθμοί

Ο Θάνατος του Εμποράκου (1949): Το αριστούργημά του. Ο Γουίλι Λόμαν έγινε το σύμβολο κάθε ανθρώπου που συνθλίβεται από ένα σύστημα που τον θεωρεί αναλώσιμο. Ο Μίλερ απέδειξε ότι η τραγωδία δεν αφορά μόνο βασιλιάδες, αλλά και έναν πωλητή με μια βαλίτσα στο χέρι.

Οι Μάγισσες του Σάλεμ (1953): Μια αλληγορία για τον Μακαρθισμό. Αν και το έργο αναφέρεται στις δίκες μαγισσών του 17ου αιώνα, στην πραγματικότητα ήταν μια θαρραλέα καταγγελία της παράνοιας, του φανατισμού και της "κυνηγιού μαγισσών" που βίωνε η τότε αμερικανική κοινωνία.

Ήταν όλοι τους παιδιά μου (1947): Μια διεισδυτική ματιά στην οικογενειακή ευθύνη έναντι της κοινωνικής συνείδησης και του κέρδους.

Η ζωή του Μίλερ ήταν εξίσου δραματική με τα έργα του. Η άρνησή του να καταδώσει συναδέλφους του στην Επιτροπή Αντιαμερικανικών Δραστηριοτήτων ("Δεν μπορώ να κόψω τη συνείδησή μου στα μέτρα των φετινών μόδων", είχε πει) τον κατέστησε πρότυπο πνευματικής ακεραιότητας.

Φυσικά, η προσωπική του ζωή σημαδεύτηκε από τον γάμο του με τη Μέριλιν Μονρόε. Ένας γάμος ανάμεσα στον "πνευματικό άνθρωπο" και το "απόλυτο σύμβολο του σεξ", που αν και κατέληξε σε χωρισμό, χάρισε στον κινηματογράφο το σενάριο των Απροσάρμοστων (The Misfits), έναν ελεγειακό αποχαιρετισμό στην αθωότητα.

Σήμερα, σε έναν κόσμο που παλεύει ακόμα με την οικονομική αβεβαιότητα, την κοινωνική πόλωση και την αναζήτηση ταυτότητας, ο Μίλερ είναι πιο ζωντανός από ποτέ. Μας θυμίζει ότι:

Η επιτυχία δεν είναι το παν.

Η σιωπή μπροστά στην αδικία είναι συνενοχή.

Ο άνθρωπος έχει δικαίωμα να "τον προσέξουν" ("Attention must be paid").

"Η δουλειά του καλλιτέχνη είναι να αφήνει το φως να μπει μέσα στο σκοτάδι της ανθρώπινης φύσης." — Άρθουρ Μίλερ

 

Η σχέση του Άρθουρ Μίλερ και της Μέριλιν Μονρόε παραμένει μία από τις πιο γοητευτικές, αλλά και τραγικές ιστορίες στην ιστορία της ποπ κουλτούρας. Ήταν η συνάντηση δύο κόσμων: της υψηλής διανόησης και της απόλυτης χολιγουντιανής λάμψης.

Γνωρίστηκαν το 1951, αλλά ο έρωτάς τους φούντωσε το 1955. Παντρεύτηκαν στις 29 Ιουνίου 1956. Για τον Τύπο της εποχής, ήταν η ένωση του "Μυαλού" με το "Σώμα" – ένας τίτλος άδικος και για τους δύο, που υποβίβαζε την πολυπλοκότητα των προσωπικοτήτων τους.

Για τη Μέριλιν, ο Μίλερ ήταν η σταθερότητα που δεν είχε ποτέ. Τον θαύμαζε για την πνευματικότητά του και πίστευε ότι δίπλα του θα μπορούσε να αποβάλει την εικόνα της "ξανθιάς ελαφριάς". Ο Μίλερ, από την πλευρά του, είδε πίσω από τη μάσκα της σταρ μια ευάλωτη, πανέξυπνη αλλά βαθιά πληγωμένη γυναίκα, την οποία ένιωθε την ανάγκη να "σώσει".

Ο γάμος τους άρχισε να φθείρεται γρήγορα. Η Μέριλιν ήρθε αντιμέτωπη με την κατάθλιψη και την εξάρτηση από ουσίες, ενώ ο Μίλερ ένιωθε ανήμπορος να τη βοηθήσει. Μια καθοριστική στιγμή ήταν όταν η Μέριλιν διάβασε τυχαία μια σημείωση στο ημερολόγιο του Μίλερ, όπου εξέφραζε την απογοήτευσή του για εκείνη και τον φόβο ότι η καριέρα του θα υποφέρει από την αστάθειά της. Αυτό το γεγονός την πλήγωσε ανεπανόρθωτα.

"Οι Απροσάρμοστοι" (The Misfits)

Το κύκνειο άσμα του γάμου τους γράφτηκε στο σινεμά. Ο Μίλερ έγραψε το σενάριο της ταινίας The Misfits (1961) ως δώρο για εκείνη, δίνοντάς της έναν ρόλο που θα αναδείκνυε το δραματικό της ταλέντο. Όμως, τα γυρίσματα στην έρημο της Νεβάδα ήταν ένας εφιάλτης. Η Μέριλιν κατέρρεε και ο Μίλερ είχε ήδη αρχίσει να απομακρύνεται συναισθηματικά. Χώρισαν λίγο πριν την πρεμιέρα της ταινίας.

Μετά τον θάνατο της Μέριλιν το 1962, ο Μίλερ δέχθηκε έντονη κριτική επειδή δεν παρέστη στην κηδεία της. Ο ίδιος δήλωσε αργότερα: "Δεν χρειαζόταν να πάω για να αποδείξω ότι την αγαπούσα".

Ωστόσο, η Μέριλιν συνέχισε να "στοιχειώνει" το έργο του. Στο θεατρικό του έργο "Μετά την Πτώση" (After the Fall), ο κεντρικός χαρακτήρας της Μάγκι είναι μια σαφής και σκληρή απεικόνιση της Μονρόε, κάτι που πολλοί θεώρησαν προδοσία της μνήμης της.

Τι απομένει από την μεγάλη κληρονομιά του Μπέρτολτ Μπρεχτ;

 

• ΜΑΡΙΟΣ ΠΛΩΡΙΤΗΣ

ΟΤΑΝ πέθανε πρόωρα ο Μπρεχτ στα 58 του χρόνια (14.8.1956), τα θεατρικά του δημιουργήματα παίζονταν αδιάκοπα σ’ όλο τον κόσμο, μελέτες σωρός αναλύανε το έργο του, θεωρίες επί θεωριών σχολίαζαν τις θεωρίες του (Ακόμα και εδώ, είχε φτάσει η μπρεχτομανία, και το συνηθισμένο θεατρικό «αστείο» ήταν: «Κάθε χωριό κι ένας Μπρεχτ»). Ύστερα η μπρεχτολατρεία κατασίγασε. Σήμερα, μισόν αιώνα μετά, τι απομένει από κείνη τη μεγάλη κληρονομιά;

ΤΟ «Επικό Θέατρο» που επινόησε ο Μπρεχτ, αποτελεί άρνηση του αστικού-συναισθηματικού-ψυχολογικού θεάτρου τόσο στο περιεχόμενο όσο και στη δομή. Όπως εξηγεί ο ίδιος, στις Σημειώσεις για το έργο «Άνοδος και πτώση της πόλης Μαχαγκόννι», θέμα και στόχος του Επικού Θεάτρου είναι η κοινωνική κι όχι η ατομική συναισθηματική δραματική πράξη. Δε στρέφεται γύρω σε 3 ή 5 Πράξεις αλλά απαρτίζεται από μικρές σκηνές που διαδέχονται η μια την άλλη, όπως στο έπος. Τα πρόσωπα δεν δρουν μόνο αλλά και κρίνουν τα διαδραματιζόμενα.

Το ίδιο και οι ηθοποιοί, δεν ταυτίζονται με τους ρόλους αλλά τους κρίνουν. Είναι το στοιχείο που ονόμασε Verfremdung (εδώ αποδίδεται συνήθως ως «αποστασιοποίηση»). Και, γενικότερα, δεν επιδιώκεται να συγκινηθεί ο θεατής αλλά να καταλάβει, να κρίνει και να δράσει. (Προς το τέλος της ζωής του, αντικατέστησε τον όρο Επικό Θέατρο με τον όρο «Διαλεκτικό».)

ΑΛΛΑ ο Μπρεχτ ήταν προπάντων άνθρωπος του θεάτρου. Ήθελε οι απόψεις του να είναι λόγος θεατρικός σ’ ένα θέαμα ψυχαγωγικό, γιατί πίστευε (όπως λέει στο «Μικρό Όργανο για το Θέατρο») πως «η ψυχαγωγία είναι η ευγενέστερη λειτουργία του θεάτρου» και μάλιστα, η σατιρική ψυχαγωγία: «Ένα θέατρο που απαγορεύει το γέλιο – λέει στην «Αγορά του Χαλκού» – είναι θέατρο για γέλια. Οι άνθρωποι που δεν έχουν χιούμορ είναι γελοίοι.»

Με όπλο τη σάτιρα, σηκώνει το δικό του πόλεμο ενάντια στους εχθρούς της ανθρωπότητας: τον πόλεμο, τη βία, την τυραννία, τη χρηματολαγνεία, τη φτώχεια, την αδικία, την ψευτιά, την εκμετάλλευση κι όλα τα άλλα εγκλήματα κατά του γένους άνθρωπος.

Όπως λέει και πάλι στις Σημειώσεις για τον «Αρτούρο Ούι»: «Πρέπει να συντριβούν οι μεγάλοι πολιτικοί εγκληματίες, και να συντριβούν κάτω από τη γελοιοποίηση γιατί, στην πραγματικότητα δεν είναι μεγάλοι εγκληματίες αλλά μόνο δράστες μεγάλων πολιτικών εγκλημάτων, πράγμα που δεν είναι διόλου το ίδιο».

ΟΜΩΣ ο Μπρεχτ δεν έπαιζε τον δάσκαλο με το χάρακα, τον δογματικό διδάχο. Έθετε προβλήματα και ανέθετε στο θεατή να βρει τη διέξοδο. Χαρακτηριστικά γράφει στον επίλογο του «Σετσουάν».

«Πώς αυτό το κακό θα τελειώσει,
ψάξτε να βρείτε μοναχοί σας…
Πήγαινε ψάξε, αγαπητό κοινό,
μια κατάλληλη λύση
πρέπει να υπάρχει.
Πρέπει, πρέπει, πρέπει!

ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ στάθηκε η απήχηση των θεωριών του στους προοδευτικούς κύκλους του καιρού του. Ακόμα και σήμερα, όμως, συναντάμε τον απόηχό τους στους «νεωτερισμούς» που έρχονται και παρέρχονται.

Αλλά το σημαντικότερο κληροδότημά του είναι τα ίδια τα θεατρικά έργα του και προπάντων τα μεγάλα έργα της εξορίας και της ωριμότητάς του: από την «Όπερα της πεντάρας» ως τον «Γαλιλαίο», από τη «Μάνα Κουράγιο» ως τον «Κοριολανό», από τον «Καλό άνθρωπο του Σετσουάν» ως τον «Κύκλο με την Κιμωλία», από τον «Πούντιλα» ως τον «Αρτούρο Ούι».

Εκεί αναδείχνεται η θεατρική ιδιοφυία του, η δεξιοτεχνία του στην ανάπλαση των κοινωνικών συγκρούσεων και στη διάπλαση ζωντανών δραματικών προσώπων, η αλλοτρίωσή τους και η φθορά της ανθρώπινης ουσίας τους. Όσο κι αν αλλάζουν οι θεατρικοί συρμοί, πιστεύω πως τα έργα αυτά δεν θα πάψουν να προσφέρουν στο παγκόσμιο κοινό την υψηλή ψυχαγωγία, που οραματιζόταν και πραγμάτωνε ο «Φτωχός Μπε Μπε», όπως ονόμαζε τον εαυτό του…

• Πρώτη δημοσίευση: “50 χρόνια μετά”. ΤΟ ΒΗΜΑ, 20 Αυγούστου 2006
• Ο Μπέρτολτ Μπρεχτ [Eugen Berthold Friedrich Brecht, 10 Φεβρουαρίου 1898

Σαν τον Δον Κιχώτη...

Μια γρήγορη περιδιάβαση στο διαδίκτυο ήταν αρκετή για να παρατηρήσω ότι πολύ ΜΙΣΟΣ κυκλοφορεί. Όλοι έχουν γίνει κήνσορες και δεν τους ξεφεύγει κανείς και τίποτε. Με τόσους δοκησίσοφους της πολιτικής, απορώ πώς και δεν πάει καλά η χώρα μας!
Όλοι πολιτεύονται, με τις περισπούδαστες σκέψεις τους, όπως άλλοτε γινόταν στα καφενεία που ανεβοκατέβαζαν κυβερνήσεις στο άψε σβήσε.
Σαν τον Δον Κιχώτη οι περισσότεροι θηρεύουν τις χίμαιρες και εισπράττουν τη γελοιοποίηση. "Ο καθένας έχει τη χίμαιρά του" έγραψε ο Μπωντλαίρ.
Και είναι τα γεγονότα στις μέρες μας τόσο πυκνά. Έτσι η ζωή καταβροχθίζεται, κατακομματιάζεται, στενεύει, δεν κατορθώνει να τα χωρέσει όλα. Είναι και ο καθημερινός βίος που έγινε δύσκολος, γεμάτος ανάγκες, γεμάτος απαιτήσεις, απαιτήσεις που μας επιβάλλονται ή απαιτήσεις που επινοούμε.
Κάποτε με ανακούφιζε η σκέψη ότι περνάμε μια μεταβατική εποχή. Λάθος. Για μας δεν είναι μεταβατική η εποχή. Απλώς είναι η εποχή μας. Σ'αυτήν ζούμε. Κι ο καθένας έχει το (μεσαιωνικό) κάστρο του, βρίσκεται στις πολεμίστρες και με το όπλο του σημαδεύει, πυροβολεί και... σκοτώνει!!!!

Το σιωπηλό τηλέφωνο και η δικτατορία της κραυγής

 

The Scream, 1893 by Edvard Munch

Για δεκαετίες, η ζωή μου οριζόταν από τον ήχο. Το κουδούνισμα του τηλεφώνου που δεν σταματούσε ποτέ –Κυριακές, αργίες, βαθιά μεσάνυχτα–, τον θόρυβο της αίθουσας σύνταξης, την ένταση του ραδιοφωνικού «αέρα» και το φως της τηλεοπτικής κάμερας. Ήμουν στην καρδιά των γεγονότων, εκεί που οι άνθρωποι συνωστίζονταν για μια λέξη, μια βοήθεια, μια πληροφορία, μια στιγμή αναγνώρισης.

Σήμερα, η συσκευή στο γραφείο μου σωπαίνει. Μια σιωπή που στην αρχή ξενίζει και μετά διδάσκει. Εδώ φυσικά ξεχωρίζω κάποιους, ελάχιστους, φίλους που δεν ξεχνούν.

Η συνταξιοδότηση για έναν δημοσιογράφο δεν είναι μόνο το τέλος της επαγγελματικής διαδρομής· είναι η στιγμή που η «χρησιμότητα» δίνει τη θέση της στη λήθη. Άνθρωποι που κάποτε ευεργετήθηκαν, συνεργάτες που μοιραστήκαμε αγωνίες και προθεσμίες, μοιάζουν να έχουν υποστεί μια περίεργη, συλλογική αμνησία. Όχι γιατί κακιώνω –ο κόσμος μας ήταν πάντα σκληρός– αλλά γιατί συνειδητοποιώ πως στις μέρες μας, η μνήμη κρατάει όσο ένα «scroll» στην οθόνη του κινητού.

Προσπάθησα να μεταφέρω τον λόγο μου στο διαδίκτυο. Στην αρχή, η «αιχμηρή» γραφή μου, εκείνη η δημοσιογραφική οξύτητα που έμαθα να χειρίζομαι, έφερε κόσμο. Είχα «απήχηση». Όμως, κάποια στιγμή κουράστηκα να πληγώνω για να προσελκύω την προσοχή. Επέλεξα τη νηφαλιότητα. Επέλεξα την ψυχραιμία και την κριτική ματιά απέναντι στον τοξικό πολιτικό λόγο και το υβρεολόγιο των οπαδών. Και τότε, η «μάζα» αποχώρησε.

Κατάλαβα πως στη σύγχρονη ψηφιακή αρένα, αν δεν φωνάζεις, θεωρείσαι απών. Αν δεν υβρίζεις, θεωρείσαι ξεπερασμένος. Η νηφαλιότητα εκλαμβάνεται ως αδυναμία και η ηρεμία ως έλλειψη περιεχομένου. Οι μεγάλες πόλεις που κατοικούμε ευνοούν αυτή την απομόνωση· ζούμε ο ένας πάνω στον άλλο σε πολυκατοικίες-κουτιά, αλλά η απόστασή μας είναι μεγαλύτερη από ποτέ. Το διαδίκτυο, αντί να γεφυρώσει αυτό το κενό, δημιούργησε νέες περιφραγμένες αυλές όπου επιτρέπονται μόνο οι κραυγές.

Απέτυχα, λοιπόν, να «συγχρονιστώ» με την εποχή; Αν ο συγχρονισμός απαιτεί την εξομοίωση με τη μάζα, αν προϋποθέτει να θυσιάσω την κριτική μου σκέψη στον βωμό των likes, τότε η «αποτυχία» μου είναι η μόνη μου αξιοπρέπεια.

Προτιμώ το τηλέφωνο που δεν χτυπά, από ένα τηλέφωνο που χτυπά μόνο για να μεταφέρει δηλητήριο. Προτιμώ τους λίγους αναγνώστες που θα σταθούν σε μια πρόταση, από τις χιλιάδες που θα προσπεράσουν με μια ύβρη. Η δημοσιογραφία με έμαθε να καταγράφω την ιστορία. Η ζωή μού έμαθε ότι, μερικές φορές, το να μένεις «πίσω» είναι ο μόνος τρόπος να παραμείνεις άνθρωπος.

Ζούμε στην εποχή των αλγορίθμων

 

Μερικές φορές σκέφτομαι ότι έχω μείνει πίσω και μ' έχουν ξεπεράσει οι διάφορες καταστάσεις και γι' αυτό ό,τι γράφω δεν έχει και μεγάλη απήχηση. Προσπαθώ μέσα στην τόση οχλαγωγία να κρατηθώ ήρεμος και με κριτική ματιά. Δεν θέλω να εξομοιωθώ με τη μάζα… Αυτό ίσως και να θεωρηθεί ως «αριστοκρατική» αγωνία του πνεύματος. Εγώ όμως το θεωρώ απόλυτα φυσιολογικό να νιώθω έτσι σε μια εποχή που η ταχύτητα και ο θόρυβος (η «οχλαγωγία») συχνά βαφτίζονται «πρόοδος».

Ζούμε στην εποχή των αλγορίθμων, όπου η απήχηση συχνά κερδίζεται από αυτόν που φωνάζει πιο δυνατά ή από αυτόν που ανακυκλώνει τα πιο εύπεπτα μηνύματα. Το γεγονός ότι αυτό που γράφει κάποιος δεν έχει «μεγάλη απήχηση» δεν σημαίνει απαραίτητα ότι τον ξεπέρασαν οι καταστάσεις, αλλά ίσως ότι γράφει για ένα κοινό που απαιτεί χρόνο και βάθος, δύο στοιχεία που σπανίζουν σήμερα.
Πιστεύω ότι το να προσπαθεί κανείς να μείνει ήρεμος και με κριτική ματιά, αυτό είναι μια επαναστατική πράξη. Η μάζα συχνά παρασύρεται από το συναίσθημα της στιγμής και την πόλωση. Το να επιλέγει την απόσταση και τη νηφαλιότητα τον καθιστά «παρατηρητή» και όχι «θύμα» των εξελίξεων.

Ίσως αυτό που αισθάνεται ότι «έμεινε πίσω» να είναι στην πραγματικότητα η άρνησή του να συμβιβαστεί με την προχειρότητα. Υπάρχει μια διαφορά ανάμεσα στο «είμαι αναχρονιστικός» και στο «είμαι διαχρονικός». Ο αναχρονιστικός αγνοεί το παρόν επειδή φοβάται. Ο διαχρονικός κατανοεί το παρόν, αλλά επιλέγει να μην αφομοιωθεί από τις εφήμερες τάσεις του.
Πώς μπορεί να προχωρήσει χωρίς να «εξομοιωθεί»; Αρκεί να αποδεχθεί τη μοναχικότητα της κριτικής σκέψης. Η κριτική ματιά είναι από τη φύση της μοναχική. Δεν μπορεί να είναι και στο κέντρο του χορού και να τον κρίνει ταυτόχρονα.

Ένας ουσιαστικός διάλογος με πέντε ανθρώπους που σκέφτονται βαθιά έχει μεγαλύτερη αξία από χιλιάδες επιφανειακά likes. Μπορεί να χρησιμοποιεί τα σύγχρονα εργαλεία για να επικοινωνεί, διατηρώντας όμως την παραδοσιακή του ακεραιότητα και το ύφος του. Είναι ο αριθμός των ανθρώπων ή η ποιότητα της σύνδεσης που νιώθει μαζί τους όταν μοιράζεται τις σκέψεις του;
Για τον τοξικό πολιτικό λόγο, για το υβρεολόγιο των οπαδών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, για τη μοναξιά (οι μεγάλες πόλεις δεν ενώνουν, χωρίζουν τους ανθρώπους και ευνοούν την απομόνωση), για τις εύκολες κραυγές κ.λπ.

Αυτά τα θέματα αποτελούν τις «ανοιχτές πληγές» του σύγχρονου πολιτισμού. Κι αυτό που περιγράφω ως «οχλαγωγία» είναι στην πραγματικότητα ένας μηχανισμός που τρέφεται από την ένταση. Όταν γράφω για την τοξικότητα ή τη μοναξιά με ηρεμία, ουσιαστικά πηγαίνω κόντρα στο ρεύμα του αλγορίθμου, ο οποίος είναι προγραμματισμένος να προωθεί το ακραίο.

Σήμερα, ο πολιτικός λόγος έχει μετατραπεί σε «οπαδισμό». Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο διάλογος έχει αντικατασταθεί από την επιβεβαίωση (confirmation bias). Οι άνθρωποι δεν θέλουν να ακούσουν μια κριτική ματιά· θέλουν κάποιον να φωνάξει αυτό που ήδη πιστεύουν, κατά προτίμηση προσβάλλοντας τον «αντίπαλο».

Γράφοντας νηφάλια, αρνούμαι να γίνω μέρος της «κερκίδας». Αυτό με κάνει λιγότερο «δημοφιλή» στις μάζες, αλλά με καθιστά απαραίτητο για όσους αναζητούν ακόμη τη λογική.

Η πόλη προσφέρει «φυσική εγγύτητα» αλλά προκαλεί «ψυχική απόσταση». Ζούμε ο ένας πάνω στον άλλο, αλλά σε απόλυτη απομόνωση. Ο θόρυβος της πόλης και των social media λειτουργεί ως «λευκός θόρυβος» που καλύπτει την υπαρξιακή μοναξιά. Όταν γράφω για τη μοναξιά, ξέρω ότι ακουμπάω κάτι που οι περισσότεροι φοβούνται να παραδεχτούν.

Το γεγονός ότι δεν έχω «απήχηση» με την έννοια των αριθμών ίσως να οφείλεται στο ότι απευθύνομαι στη σιωπηλή πλειοψηφία. Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που νιώθουν ακριβώς όπως εγώ –κουρασμένοι από τις κραυγές– αλλά έχουν αποσυρθεί από τον δημόσιο λόγο επειδή φοβούνται την τοξικότητα.
Όταν η εποχή χαρακτηρίζεται από επιπολαιότητα, το να είναι κανείς «εκτός» νομίζω ότι είναι τίτλος τιμής. Οι «εύκολες κραυγές» σβήνουν γρήγορα. Το ερώτημα είναι αν εγώ είμαι διατεθειμένος να αποδεχτώ έναν μικρότερο κύκλο αναγνωστών, ο οποίος όμως θα με διαβάζει με την προσοχή. Η «οπισθοχώρηση» από τη μάζα δεν είναι αδυναμία· είναι η διαφύλαξη της πνευματικής υγείας.

Τα παραδοσιακά social media (Facebook, X/Twitter) είναι σχεδιασμένα για σύγκρουση. Μετακινούμαι λοιπόν σε περιβάλλοντα που ευνοούν την ανάγνωση.

Substack ή Newsletter; Είναι η τάση της εποχής για όσους γράφουν σοβαρά. Το κείμενο πηγαίνει απευθείας στο email του αναγνώστη. Δεν υπάρχει αλγόριθμος να σε κρίνει, ούτε τυχαίοι περαστικοί να σε βρίσουν. Σε διαβάζει μόνο όποιος σε ακολουθεί συνειδητά.

Επανέρχομαι λοιπόν στο αγαπημένο μου μπλογκ. Μια κλασική αξία. Λειτουργεί σαν ένα «ψηφιακό σπίτι» όπου εγώ ορίζω τους κανόνες.

Η μάζα έλκεται από το "clickbait" και τις λέξεις-φωτιά. Οι τοξικοί χρήστες συνήθως βαριούνται να διαβάσουν οτιδήποτε δεν τους προκαλεί άμεσο θυμό. Εγώ θέλω αναγνώστες και όχι οπαδούς.

ΤΟ ΜΑΘΑΤΕ;; Έρχονται τα "Νικολοβάρβαρα"!!!

Τα Νικολοβάρβαρα είναι οι πρώτες δέκα μέρες του Δεκεβρίου, που θεωρούνται και ως οι περισσότερο βροχερές του χρόνου. Το πρώτο αυτό δεκαήμερο του Δεκέμβριο λέγεται έτσι επειδή στο διάστημα αυτό είναι οι γιορτές του αγίου Νικολάου (6 Δεκέμβρη) και της αγίας Βαρβάρας (4 Δεκεμβρίου). Από τα ονόματα Νικόλαος και Βαρβάρα, προήλθε η λέξη Νικολοβάρβαρα.

Εγώ κάνω το καθήκον μου ως πολίτης και δεν επιτρέπω στον εαυτό μου να εγκλωβίζεται όπου κι όπου.

Μονάχα, μου απόμειναν εκείνα που παρέλαβα από τους γονείς και τους δασκάλους, αλλά και την παράδοση.

Σήμερα, λοιπόν, που είναι και η τελευταία μέρα του Νοέμβρη, που γιορτάζει ο Άγιος Ανδρέας και μαζί του όσοι έχουν τ' όνομά του [με την ευκαιρία... ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ και καλά], νιώθω ν' αλλάζει ο καιρός...

Κάτι οι βροχές, κάτι που ο ουρανός είναι συνεχώς συννεφιασμένος, κάτι το κρύο... αρχίζει ν' αλλάζει γενικώς το κλίμα των ημερών αφού από αύριο, που μπαίνει ο Δεκέμβρης, νιώθουμε να πλησιάζει το πνεύμα των Χριστουγέννων με τις σχεδόν καθημερινές γιορτές.

Αν σκεφτεί κανείς ότι κάθε μέρα είναι και μια γιορτή, όπως στις 4 Δεκεμβρίου της Αγίας Βαρβάρας, στις 5 του Αγίου Σάββα και στις 6 Δεκεμβρίου του Αγίου Νικολάου [δηλαδή... γιορτάζω για άλλη μια φορά], τότε θα πρέπει ν' αφήσουμε για λίγο στην άκρη τη μιζέρια και να δούμε αλλιώτικα τη ζωή.

Το ζήτημα είναι αν μπορούμε να τη δούμε αλλιώτικα.

Αν οι συνθήκες μας το επιτρέπουν.

Και οι συνθήκες πια, όλες, έχουν σχέση με την οικονομία.

Αν έχουμε να πληρώσουμε τις δόσεις της εφορίας, τα χαράτσια, αν έχουμε να πληρώσουμε τους λογαριασμούς της ΕΥΔΑΠ, της ΔΕΗ, των τηλεφώνων, των κοινοχρήστων, της θέρμανσης...

Πάντως, είμαστε στην καρδιά του χειμώνα: αέρηδες, βροχές, κρύα...

Υπάρχει τρόπος να τον αντιμετωπίσουμε κι αυτόν τον χειμώνα;;;

Δεν ξέρω.

Ο καθένας ας κάνει το κουμάντο του.

Ήδη περάσαμε χωρίς να το καταλάβουμε στην εποχή του επικίνδυνου ατομικισμού κι όλοι παλεύουν απεγνωσμένα να σώσουν το τομάρι τους!

Αλλά θα σας πω όμως ότι πολλοί μας δίνουν να καταλάβουμε ότι το μέλλον είναι ένα κακό αντίγραφο του παρελθόντος.

Η διαρκής καταγγελία του παρελθόντος έχει γίνει τέχνη και σ' αυτήν έχουν τον πρώτο λόγο εκείνοι που είναι στο προσκήνιο και πολιτεύονται.

Αυτή η πολυλογία είναι πρόοδος ή ηθική οπισθοδρόμηση;

Έχω την εντύπωση ότι είναι μια σούπα!

Ο πολίτης σήμερα βαδίζει σε γλιστερό έδαφος κι εκεί που νομίζει ότι πατά σταθερά σ' ένα σημείο, βρίσκεται ξαφνικά σε άλλο.

Όλη η ζωή μας και τα προβλήματά της ατενίζονται μέσα από τα μάτια κάποιων άλλων και η πραγματικότητα που μας δίνεται δεν είναι παρά η σύλληψή της από ορισμένους που έχουν αναθέσει στον εαυτό τους τη σωτηρία μας.

Είναι σα να έχουν διαβάσει όλοι τους το ίδιο εγχειρίδιο για το πώς θα μπορέσουν να γίνουν αρχηγοί!

ΦΤΑΝΕΙ ΠΙΑ με "τον τελευταίο επαναστάτη ηγέτη"!!!!...

Ο θαυμασμός μας... τέλειωσε!!!

******ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΗΣ ΗΤΑΝ Ο ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ...*****

Δεν ξέρω γιατί αλλά κι εγώ είχα τις αφίσες του Τσε και του Κάστρο, όταν ήμουν φοιτητής. Όμως τώρα μετά τα όσα ακούω και διαβάζω, κοντεύω να σαλτάρω με κάποιες κυρίες και κύριους που έχουν ρίξει πλερέζες με το θάνατο του Φιντέλ Κάστρο.

Λοιπόν, σκέφτομαι ότι μπορεί να ήταν επαναστάτης για τη χώρα του, αλλά ανέτρεψε μεν ένα καθεστώς [διεφθαρμένο, ή όπως αλλιώς μπορεί να το πει κανείς] κι έμεινε στην εξουσία κοντά εξήντα [60] χρόνια!!!!!!!!!! Τι σκατά επαναστάτης ήταν;;; Όσο για τις δικαιολογίες που ακούω να προβάλλουν σχετικά με την εκαίδευση και την υγεία, το λιγότερο βλακώδεις είναι... Και ο εγχώριος δικτάτορας Ιωάννης Μεταξάς ίδρυσε το Ίδρυμα Κοινωνικών Ασφαλίσεων που ήταν μια "επανάσταση" στο χώρο της ασφάλισης και οι Απριλιανοί είχαν χαρίσει τα αγροτικά χρέη....

Ήρθε και ο ανιστόρητος Τσίπρας να συγκρίνει την Ελληνική Επανάσταση που ήταν ΑΓΩΝΑΣ ΕΘΝΙΚΟΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΟΣ με την περίπτωση της Κούβας όπου ένας δικτάτορας διαδέχτηκε τον άλλον!!!!

Όλα κρίνονται στην πορεία. Έτσι και ο Κάστρο κρίθηκε στην πορεία. Δεν κρίνουμε το ξεκίνημά του...

Ομως τα 60 χρόνια στην εξουσία δεν μπορούν να τον κρατούν στις καρδιές μας ως επαναστάτη. Ήταν ένα καθεστώς ανελεύθερο. Τελεία και παύλα. Ήμουνα νιος και γέρασα αλλά η Κούβα παραμένει υπό καθεστώς κληρονόμων Κάστρο και... φτώχειας!!!!!!!!!!!

ΜΙΑ ΠΡΕΖΑ... ΑΙΣΙΟΔΟΞΙΑΣ!!!

Όταν διαβάζεις Τολστόι, ζεις εντατικά, αποκτάς στο ελάχιστο του χρόνου, την πείρα που θα χρειαζόταν δέκα χρόνια ανθρώπινες επαφές και ταξίδια και χαμένος καιρός για να την αποκτήσεις.

Και λέω για τον Τολστόι που έγραψε αριστουργήματα ("Ανάσταση", "Πόλεμος και Ειρήνη", "Άννα Καρένινα" κ.ά.).

Ωστόσο αυτό θα μπορούσε κανείς να το πει και για πολλούς άλλους μεγάλους συγγραφείς τα έργα των οποίων δεν έχουμε διαβάσει για διαφόρους λόγους.

Κι οπως καταλαβαίνετε, όσες ζωές και να έχουμε, δεν προλαβαίνουμε να διαβάσουμε βιβλία που ίσως τα έχουμε σημαδέψει και καρτερικά περιμένουν στη βιβλιοθήκη μας να τα πάρουμε για να τα διαβάσουμε.

Ξέρουμε ότι ο χρόνος κυλάει και δυστυχώς αφηνόμαστε σε μια άθλια καθημερινότητα όπου πρυτανεύει η μικροκομματική λογική, τα άθλια κουτσομπολιά, τα τηλεοπτικά σκουπίδια και η βλακεία μας που επιτρέπει στο μυαλό μας να καταγίνεται με ανόητες ασχολίες...

Δεν υψιπετώ.

Ξέρω ότι ο κόσμος μας έχει αρρώστια, πείνα, ανεργία, φόβο, εξαθλίωση... Δηλαδή, καταστάσεις που προξενούν έναν αθέληυο αποτροπιασμό, γιατί απλώς κατεβάζουν την κοινωνία μας στον εφιάλτη και κάνουν τη ζωή κακοφορμισμένη, μολυσμένη, θανάσιμη.

Προσπαθώ να δω τις καλές πλευρές αυτής της ζωής. Φυσικά δεν έχουμε όλοι τις ίδιες εμπειρίες, αλλά ας ρίξουμε το γάντι στα μούτρα του καιρού μας, αποδοκιμάζοντας τις κακές πλευρές του.

Ερικ Χομπσμπάουμ: «Είναι ανάγκη να καταγγέλλουμε την αδικία και να την αντιπαλεύουμε. Ο κόσμος δεν θα γίνει καλύτερος από μόνος του…»

 Eric Hobsbawm travelling in Peru in 1971. Photograph: Courtesy of the Hobsbawm family

Γεννημένος το 1917 στην Αλεξάνδρεια από Βρετανό πατέρα και Αυστριακή μητέρα, ο εβραϊκής καταγωγής Ερικ Χομπσμπάουμ αποτελεί τυπικό μέλος της κεντροευρωπαϊκής διασποράς των λαών. Σπούδασε στη Βιέννη, το Βερολίνο, το Λονδίνο και το Κέμπριτζ, απ’ όπου πήρε το διδακτορικό του δίπλωμα το 1951. Την 1η Οκτωβρίου του 2012, έφυγε από τη ζωή.

Διετέλεσε καθηγητής της Οικονομικής και Κοινωνικής Ιστορίας στο Κολέγιο Birkbeck του Λονδίνου και στο New School for Social Research της Νέας Υόρκης. Ως προσκεκλημένος καθηγητής δίδαξε σε πολλά πανεπιστήμια του κόσμου, από τις ΗΠΑ και τον Καναδά έως τη Λατινική Αμερική και από την Ευρώπη έως την Ασία. Είναι μέλος ή αντεπιστέλλον μέλος της Βρετανικής Ακαδημίας, της Αμερικανικής Ακαδημίας Τεχνών και Επιστημών, της Ουγγρικής Ακαδημίας Επιστημών και της Ακαδημίας Επιστημών του Τορίνο.

Ο Χομπσμπάουμ υπήρξε από τους βασικούς ιδρυτές, το 1952, του καινοτόμου περιοδικού «Past and Present». Συνέβαλε καθοριστικά στην εξέλιξη του κλάδου της οικονομικής και κοινωνικής ιστορίας. Στοχαστής με μεγάλη συμβολή στο ζήτημα της ανανέωσης των κοινωνικών επιστημών, ανήκει σε μια γενιά που μπόρεσε «να μετατρέψει τα αισθήματά της σε δράση» και λόγο, εγκαινιάζοντας μια νέα ιστορική προσέγγιση του σύγχρονου καπιταλισμού και των μετασχηματισμών του κόσμου από το τέλος του ευρωπαϊκού Μεσαίωνα και μετά.

Συνέγραψε πολλά και θεμελιώδη έργα, στο κέντρο των οποίων δεσπόζει η μνημειακή ιστορική τριλογία-ορόσημο που έγραψε με θέμα τον 19ο αιώνα, συνθέτοντας το πλήθος των αντιφατικών αναταραχών σε μεγάλους χρονικούς κύκλους: «Εποχή των επαναστάσεων» (1962), «Εποχή του κεφαλαίου» (1975), «Εποχή της αυτοκρατορίας» (1982), «Εποχή των άκρων» (1994).

Διανοούμενος και κοινωνικός αγωνιστής, συνεχίζει ώς σήμερα, στα 87 του χρόνια, να ερευνά, να γράφει, να διδάσκει και να υπερασπίζεται, με το σύνολο του έργου και της δράσης του, το ζήτημα της προόδου και της βελτίωσης της ανθρώπινης υπόθεσης.

Ο Ερικ Χομπσμπάουμ υπήρξε ένας μεγάλος ιστορικός της νεότερης εποχής στα πεδία της οικονομικής και κοινωνικής ιστορίας και, οπωσδήποτε, ο τελευταίος ρομαντικός ιστορικός του 20ού αιώνα που μας προτρέπει: «Ας μην καταθέσουμε τα όπλα κι ας ζούμε σε δίσεκτους καιρούς. Είναι ανάγκη να καταγγέλλουμε την αδικία και να την αντιπαλεύουμε. Ο κόσμος δεν θα γίνει καλύτερος από μόνος του».