Ταξίδι στο… πουθενά! “Παραφράζοντας” τον Έρμαν Έσσε*

Δεν πιστεύω στην αξία της λογοτεχνίας της εποχής μας. Αντιλαμβάνομαι βέβαια πως κάθε εποχή πρέπει να έχει τη δική της λογοτεχνία, όπως πρέπει να έχει και τη δική της πολιτική, τα δικά της ιδανικά, τη δική της μόδα. Διατηρώ, ωστόσο, πάντα την πεποίθηση πως η ελληνική ποίηση της εποχής μας είναι κάτι εφήμερο και ανέλπιδο, μια σπορά που μεγάλωσε σε αδύνατο και άσχημα καλλιεργημένο έδαφος, κάτι ενδιαφέρον βέβαια και γεμάτο προβληματική αλλά ελάχιστα ικανό για ώριμα, πλήρη, διαρκή αποτελέσματα.

K.Π. Καβάφης: Ο Οιδίπους

K.Π. Καβάφης

Ο Οιδίπους

Εγράφη έπειτα από ανάγνωσιν περιγραφής της ζωγραφιάς

«Ο Οιδίπους και η Σφιγξ» του Γουστάβου Μορώ.

Επάνω του η Σφιγξ είναι πεσμένη με δόντια και με νύχια τεντωμένα και μ’ όλην της ζωής την αγριάδα... 

Ο Οιδίπους έπεσε στην πρώτη ορμή της, τον τρόμαξεν η πρώτη εμφάνισή της — τέτοια μορφή και τέτοιαν ομιλία δεν είχε φαντασθή ποτέ έως τότε.

Ποίηση, μουσική, ερμηνεία!!!

Ἐπιφάνια, 1937

Τ᾿ ἀνθισμένο πέλαγο καὶ τὰ βουνὰ στὴ χάση τοῦ φεγγαριοῦ
ἡ μεγάλη πέτρα κοντὰ στὶς ἀραποσυκιὲς καὶ τ᾿ ἀσφοδίλια
τὸ σταμνὶ ποὺ δὲν ἤθελε νὰ στερέψει στὸ τέλος τῆς μέρας
καὶ τὸ κλειστὸ κρεβάτι κοντὰ στὰ κυπαρίσσια καὶ τὰ μαλλιά σου
χρυσά· τ᾿ ἄστρα τοῦ Κύκνου κι ἐκεῖνο τ᾿ ἄστρο ὁ Ἀλδεβαράν.

ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ

Η πολιτική ζωή στην πατρίδα μας έχει εισέλθει σε επικίνδυνα μονοπάτια. Κανείς δεν γνωρίζει πού καταλήγουν αυτά και τι είδους κίνδυνοι θα ορθωθούν ξαφνικά μπροστά μας. Μέσα σε ένα τεταμένο κλίμα, όπου τον τόνο δίνουν κάθε είδους διχαστικές κραυγές, οι λίγες φωνές που συνιστούν μετριοπάθεια αποκρύβονται. Θεωρούνται παράταιρες. Φαίνεται ότι δεν τις έχουν ανάγκη οι διαμορφωτές της κοινής γνώμης.

Κι ενώ διαδραματίζονται όλα τα παραπάνω η ζωή συνεχίζεται. Διανύουμε, πλέον, τον Μάρτιο. Η ελληνική άνοιξη, όπως πάντα, αρχίζει να ξυπνά αισθήματα και κουρασμένα μέλη.

Μία απόλυτα υγιής αντίδραση, απέναντι στην πεζότητα των ημερών, είναι η καταφυγή στη λογοτεχνία. Από τους λίγους χώρους, όπου μπορεί να αισθανθεί κανείς ελεύθερος.

Πλησιάζεις στη βιβλιοθήκη σου. Από τα ράφια τραβάς και ξεφυλλίζεις αγαπημένα σου βιβλία. Χάνεσαι στον κόσμο τους. Ξαναδιαβάζεις κείμενα, που σε είχαν συγκινήσει, και επιβεβαιώνεις ότι διατηρούν την ίδια πάντα γοητεία. Ανακαλύπτεις άλλα, στα οποία δεν είχες δώσει την απαιτούμενη προσοχή, και αναρωτιέσαι γιατί τα είχες προσπεράσει. Ίσως, οφειλόταν στις τότε αντιλήψεις σου.

Το ποίημα «Ρόδου μοσκοβόλημα» του Κωστή Παλαμά, πρωτοδημοσιευμένο το 1903, παραμένει εξαιρετικά επίκαιρο. Είναι από τα ωραιότερα της νεοελληνικής ποίησης. Μέσα σε δύο μόνο στροφές παρουσιάζεται υπαινικτικά η αναγέννηση που, τούτες τις μέρες, συντελείται στη φύση αλλά και μέσα μας.

ΡΟΔΟΥ ΜΟΣΚΟΒΟΛΗΜΑ

Εφέτος άγρια μ’ έδειρεν η βαρυχειμωνιά

που μ’ έπιασε χωρίς φωτιά και μ’ ηύρε χωρίς νιάτα,

κι ώρα την ώρα πρόσμενα να σωριαστώ βαριά

στην χιονισμένη στράτα.

Μα χθες καθώς με θάρρεψε το γέλιο του Μαρτιού

και τράβηξα να ξαναβρώ τ’ αρχαία τα μονοπάτια,

στο πρώτο μοσκοβόλημα ενός ρόδου μακρινού

μου δάκρυσαν τα μάτια.

Το ποίημα αφιερώνεται, σε όσους και όσες απηύδησαν από τις πολιτικές συζητήσεις των ημερών, τις περισσότερες φορές ανούσιου περιεχομένου. Σε όσες και όσους διαπιστώνουν με μελαγχολία πως ο χρόνος κυλά αναπόδραστα. Πίσω –αλίμονο!– δεν γυρνάει.

Σε τέτοιες στιγμές, η ανασκίρτηση και μόνο από τη μυρωδιά ενός ανοιξιάτικου λουλουδιού, έχει τη σημασία της. Ανατρέπει την κακή διάθεση. Αναπτερώνει τις ελπίδες πως κάτι απρόσμενο θα επακολουθήσει. Δίνει ουσιαστικό νόημα στη ζωή μας, που κινδυνεύει να χαθεί στον λαβύρινθο υποσχέσεων, οι οποίες προκλητικά δεν τηρούνται.

Κωστής Λίθινος

Ποιοι ενδιαφέρονται για την Τέχνη;;;;

Λένε ότι η επικοινωνία με την Τέχνη είναι ζήτημα αγωγής, καλλιέργειας. Εντάξει, δεν μπορούμε να το αρνηθούμε αλλά δεν πιστεύω ότι αυτό είναι κανόνας. Η διαπαιδαγώγηση παίζει ασφαλώς κάποιο ρόλο. Με αφορμή τη σημερινή μέρα που είναι αφιερωμένη στην ΠΟΙΗΣΗ, τα γράφω αυτά. Θέλω, λοιπόν, να πω ότι η μεγάλη ποίηση βρίσκει τρόπο και δρόμους και μονοπάτια να φτάσει και στον "απαίδευτο". Δεν πιστεύω, δηλαδή, ότι η μεγάλη ποίηση έχει αριστοκρατικό χαρακτήρα. Τέτοιον έχει η κακή ποίηση. Και με μια διασταλτική ερμηνεία αναφέρομαι και σε όλα τα είδη των τεχνών και των γραμμάτων. Η Τέχνη είναι βέβαιο ότι δεν μπορεί να δώσει απαντήσεις σε βιοτικές αγωνίες και πολύ περισσότερο δεν προτείνει κώδικες συμπεριφοράς. Θα έλεγα ίσως ότι η δίψα για την Τέχνη προϋποθέτει μεταφυσική ανησυχία, η οποία μπορεί να είναι και ασύνειδη. Στην αντίθετη περίπτωση, δηλαδή όταν η μεταφυσική αγωνία είναι συνειδητή, οδηγεί κατευθείαν στην περιοχή της φιλοσοφίας. Η αναφορά μου σήμερα με την ανάρτηση φωτογραφιών στο facebook σε ποιητές που έχουν ήδη κατακτήσει το ευρύ κοινό και έχουν διαβεί τον Ρουβίκωνα της επίγειας ζωής, δηλοί ότι η σημερινή ποίηση, σε μεγάλο βαθμό είναι αποκλεισμένη στη μοναξιά των δημιουργών της και δεν μπορώ να ξέρω αν και πότε θα φτάσει στα μεγάλα πλήθη. Το θέμα δεν είναι αν εγώ προσωπικά διαβάζω νεότερη ποίηση. Διαβάζω και παρακολουθώ από κοντά τους δημιουργούς. Έχει σημασία κατά πόσο αυτή η ποίηση αγγίζει το ευρύ κοινό που σήμερα κατατρύχεται από άπειρα προβλήματα και πρακτικές ανάγκες.

Ἂν μὲς στὶς φωνὲς ποὺ τὰ βράδια τρυποῦνε ἀνελέητα τὰ τείχη
Ξεχώρισες μία: Εἶν᾿ ἡ δική του. Ἀνάβει μικρὲς πυρκαγιὲς
Χιλιάδες μικρὲς πυρκαγιὲς ποὺ πυρπολοῦν
            τὴν ἀτίθαση νιότη μας
Εἶν᾿ ἡ δική του φωνὴ ποὺ βουίζει στὸ πλῆθος
            τριγύρω σὰν ἥλιος
Π᾿ ἀγκαλιάζει τὸν κόσμο σὰν ἥλιος
            ποὺ σπαθίζει τὶς πίκρες σὰν ἥλιος
Ποὺ μᾶς δείχνει σὰν ἥλιος λαμπρὸς τὶς χρυσὲς πολιτεῖες
Ποὺ ξανοίγονται μπρός μας λουσμένες
            στὴν Ἀλήθεια καὶ στὸ αἴθριο τὸ φῶς.

[Μανόλης Αναγνωστάκης, Χάρης 1944]