Καρτερία μπροστά στις συμφορές!!!

Τον Θουκυδίδη [ξανα]διαβάζω και στέκομαι εκεί στην περίοδο των Πελοποννησιακών πολέμων και στους περίφημους λόγους του Περικλή. Δεν μπορώ να παρουσιάσω αυθαίρετες αναλογίες με το σήμερα. Είναι άλλωστε πολύ διαφορετικές οι συνθήκες. Ωστόσο θα έλεγα ότι περισσότερο θα πρέπει να διαβάσουν ξανά και ξανά και τον Θουκυδίδη και τους άλλους αρχαίους όσοι από τους συμπατριώτες μας αποφασίζουν να κατέβουν στην πολιτική κονίστρα για να αγωνιστούν υπέρ των συμφερόντων του λαού και της πατρίδας. Φοβάμαι πως δεν έχουν διαβάσει κι ούτε ποτέ πρόκειται να διαβάσουν - εκτός φυσικά ελαχίστων εξαιρέσεων που τεκμηριώνουν τον κανόνα.

Τι έλεγε λοιπόν ο Περικλής, απευθυνόμενος στην Εκκλησία του Δήμου, με αφορμή τις κατηγόριες εναντίον του ότι τάχα τους παράσυρε στον πόλεμο κι ότι εξαιτίας του πάθαιναν  διάφορες συμφορές; Μην ξεχνάμε ότι είχε μεσολαβήσει η λοιμική που κυριολεκτικά διάλυσε την Αθήνα, με το θάνατο να κυριαρχεί... Έλεγε λοιπόν ο Περικλής:

Έχετε άδικο ν' αγανακτείτε εναντίον μου και δεν δείχνετε καρτερία μπροστά στις συμφορές. Πιστεύω ότι, αν μια πολιτεία βρίσκεται, στο σύνολό της, σε ακμή, εξυπηρετεί πολύ καλύτερα τους πολίτες παρά όταν οι πολίτες ευτυχούν ο καθένας, αλλά η πολιτεία στο σύνολό της δυστυχεί. Όσο κι αν ένας ιδιώτης ευτυχεί στις ιδιωτικές του υποθέσεις, καταστρέφεται κι ο ίδιος μαζί με την πατρίδα του, αν καταστραφεί εκείνη. Αν όμως δυστυχήσει, ενώ η πατρίδα του ευημερεί, έχει πολλές ελπίδες να σωθεί. Αφού λοιπόν η πολιτεία μπορεί ν' αντέξει τις δυστυχίες των πολιτών της, ενώ οι πολίτες δεν μπορούν ν' αντέξουν στη δυστυχία της πολιτείας, πώς είναι δυνατόν να μην την βοηθήσουμε, αλλά να κάνουμε ό,τι εσείς τώρα κάνατε; Τσακισμένοι από τις προσωπικές συμφορές, παραμελείτε το έργο της κοινής σωτηρίας και στρέφετε τις κατηγορίες σας και εναντίον μου. [...] Άριστοι είναι εκείνοι - είτε πρόκειται για πολιτεία είτε πρόκειται για ανθρώπους - που δεν κλονίζεται το ηθικό τους από τις συμφορές, εκείνοι που δείχνουν την μεγαλύτερη αποφασιστικότητα στην δράση.

Ήταν ο Περικλής βέβαια που προσπαθούσε να μετριάσει την οργή των Αθηναίων. Εκείνοι μπορεί να πείσθηκαν από τα λόγια του αλλά του επέβαλαν χρηματικό πρόστιμο κι αργότερα πάλι τον όρισαν στρατηγό και του ανάθεσαν όλη την εξουσία. Η "συνηθισμένη αστάθεια του πλήθους", γράφει ο Θουκυδίδης. Εδώ που τα λέμε ο Περικλής όσο είχε κυβερνήσει την Αθήνα σε καιρό ειρήνης είχε δείξει μεγάλη σωφροσύνη και η πόλη υπό την ηγεσία του είχε γίνει πανίσχυρη. Ο Περικλής έζησε δυο χρόνια και έξι μήνες, αφότου άρχισε ο πόλεμος κι όταν πέθανε, φάνηκε πόσο δίκιο είχε σε όλες τις προβλέψεις του. Αποδείχτηκε ότι είχε κύρος και φυσικά ικανότητες και ήταν ανώτερος χρημάτων! Γι' αυτό ήταν σε θέση να συγκρατεί τον λαό χωρίς να περιορίζει την ελευθερία του. Δεν παρασυρόταν από τον λαό, αλλά εκείνος τον καθοδηγούσε. Δεν προσπαθούσε ν' αποκτήσει επιρροή με παράνομα μέσα  και δεν κολάκευε το πλήθος με ρητορείες και είχε τόσο μεγάλο κύρος, ώστε μπορούσε να τους εναντιωθεί και να προκαλέσει την οργή τους.

Ο επιτάφιος λόγος του Περικλέους [στη μετάφραση του Ελευθέριου Βενιζέλου]

"Οι περισσότεροι που ωμίλησαν μέχρι τούδε από την θέσιν αυτήν επήνεσαν τον νομοθέτην, ο οποίος εις το έθιμον της δημοσία δαπάνη κηδείας επρόσθεσε την απαγγελίαν του επιταφίου λόγου, διότι έκρινεν ότι αρμόζει τοιαύτη ν' απονέμεται, τιμή κατά την ταφήν των νεκρών του πολέμου. Αλλ' εγώ θα ενόμιζα αρκετόν προς άνδρας, οι οποίοι δι' έργων εδείχθησαν γενναίοι, να εκδηλούνται και αι τιμαί δι' έργων, οποία είναι όσα βλέπετε παρομαρτούντα εις την υπό της πόλεως παρασκευασθείσαν επιτάφιον αυτήν τελετήν, και να μη εξαρτάται η υστεροφημία πολλών ανδρών από την ευγλωττίαν ή έλλειψιν ευγλωττίας του ρήτορος. Διότι δύσκολον είναι να ομιλήση κανείς με το προσήκον μέτρον εις περιστάσεις, κατά τας οποίας και αυτή η ακριβής παράστασις της αληθείας δυσκόλως γίνεται πιστευτή. Καθόσον και ο γνωρίζων εξ ιδίας αντιλήψεως τα γεγονότα και ευνοϊκώς διατεθειμένος ακροατής, είναι πιθανόν να θεωρήση ότι οι λόγοι του ρήτορος είναι υποδεέστεροι της ιδικής του γνώσεως και ευνοίας, και ο μη επαρκώς γνωρίζων τα πράγματα, οσάκις ακούει κάτι τι που υπερβαίνει τας ιδικάς του δυνάμεις, είναι πιθανόν ένεκα φθόνου να πιστεύση ότι πρόκειται περί υποβολών. Διότι οι έπαινοι που λέγονται δι' άλλους επί τοσούτον μόνον είναι ανεκτοί, εφόσον έκαστος νομίζει ότι και ο ίδιος είναι ικανός να κατορθώση όμοια ή ανάλογα των επαινουμένων. Οτιδήποτε υπερβαίνει τούτο, προκαλεί αμέσως τον φθόνον και την δυσπιστίαν. Επειδή, εντούτοις, οι πρόγονοί μας επεδοκίμασαν την συνήθειαν αυτήν ως καλώς έχουσαν, οφείλω και εγώ, συμμορφούμενος με τον νόμον, να δοκιμάσω να ανταποκριθώ όσον το δυνατόν περισσότερον προς την επιθυμίαν και τας πεποιθήσεις του καθενός από τους ακροατάς μου.