Δεν φτάνει μονάχα να ζεις, αλλά να ξέρεις και γιατί ζεις!!!!

Ξέρετε κανένα βιβλίο ή κάποιον Έλληνα συγγραφέα, που να έχει συγκλονίσει τις συνειδήσεις των ανθρώπων της εποχής μας, έχοντας υπόψη φυσικά τα όσα συνταρακτικά συμβαίνουν και ανατρέπουν αρχές και αξίες;;; Ίσως είμαι υπερβολικός στη διαπίστωσή μου, αλλά νομίζω ότι δια της υπερβολής θα καταλάβουμε πού βρισκόμαστε...

Αυτό που λέω είναι ότι κατά βάση η πεζογραφία στηρίζεται στην αυτοβιογραφική αφήγηση και τούτο έχει μια κάποια σημασία, αφού ξέρουμε πολύ καλά ότι οι αναγνώστες διακατέχονται από περιέργεια για τις περιπέτειες των διπλανών, των γειτόνων, για διαφόρους λόγους. Για να περάσουν ή να “σκοτώσουν” την ώρα τους, ή ακόμα για να κάνουν τις αναγκαίες συγκρίσεις και να αποφανθούν ότι αυτοί είναι καλύτεροι ή να παραδειγματιστούν. Πάντως από τον προικισμένο συγγραφέα ζητάμε απλά πράγματα, ένα προσωπικό του όραμα του κόσμου.

Και για να έρθω στο προκείμενο, είναι φανερό ότι οι περισσότεροι συγγραφείς ασχολούνται με τα εσώψυχά τους... Γι' αυτό βλέπουμε να κυκλοφορούν βιβλία ασυνάρτητα, αλλόκοτα, ετοιμοθάνατα... Μόλις βγουν στις προθήκες, την άλλη μέρα... έχουν πεθάνει!!

Γιατί εξακολουθούμε να θαυμάζουμε λόγου χάρη τον Ντοστογιέφσκι ή τον Τολστόι, τον Φόκνερ ή τον Σταντάλ ή τον Καζαντζάκη, τον Παπαδιαμάντη ή τον Κάφκα, τον Χέρμαν Μέλβιλ ή τον Τζέιμς Τζόις;;; Απλούστατα γιατί με τα έργα τους μας κάνουν να ζούμε με ένταση, ν' αποκτούμε στο ελάχιστο μόριο του χρόνου την πείρα που θα χρειαζόταν δέκα και είκοσι χρόνια ανθρώπινες επαφές

και ταξίδια και χαμένος καιρός για να τ' αποκτήσουμε.

Κι ενώ σήμερα ζούμε μέσα σ' ένα καμίνι και μας κατακαίει η φωτιά, και ψάχνουμε απεγνωσμένα κι αποζητούμε μια βροχούλα για να πάρουμε ανάσες, οι ήρωες των συγγραφέων της εποχής, δεν έχουν εκείνο το μαγνητικό ρεύμα που θα μας συνεπάρει. Αμφιβάλλω αν τα βιβλία που γράφονται σήμερα καταγράφουν κέρδη και ζημιές, αν επιχειρούν να διαγνώσουν, να προβλέψουν πού θα μας πάει η κατεύθυνση που ακολουθούμε, να μας προτρέψουν στον αυτοέλεγχο!!!

Μην παρεξηγηθώ – δεν θέλω να πω ότι περιμένω συνταγές από τους συγγραφείς. Οχι, κάθε άλλο. Και πολύ περισσότερο δεν περιμένω κάποια θεόπνευστα σχέδια. Ξέρω ότι το φαινόμενο της ανθρωπότητας είναι μια περιπέτεια. Αλλά περιμένω την μέσα μας ανησυχία που λαγοκοιμάται να την κεντρίσουν οι συγγραφείς κι αυτό δεν γίνεται...

Οι περισσότεροι παίρνουν μια φωτογραφική μηχανή και αποτυπώνουν αυτό που όλοι μας βλέπουμε καθημερινά. Η φτώχεια, ο ζητιάνος, ο κουρελής, ο πεινασμένος, ο αγοραίος έρωτας, ο χυδαίος έρωτας,ο ρατσισμός, ο μετανάστης, η οικονομική κρίση κ.λπ., θέλουν φωτογράφιση; Κι έχω την εντύπωση ότι οι συγγραφείς που είναι πια ενσωματωμένοι στο υπάρχον σύστημα, δεν το κρίνουν διότι από αυτό τρέφονται και υπάρχουν. Σπάνια θα διαβάσουμε κρίσεις γι' αυτό μέσα στο οποίο ζουν. Κι αν το κάνουν, αυτό γίνεται εντελώς θεωρητικά για να μην το θίξουν και να μην το αλλοιώσουν.

Η εξέλιξη κι ο πολιτισμός μας, η επιστήμη που διέλυσε την ύλη και οι πνευματικές αυθεντίες , άφησαν ηθικά απογυμνωμένο το ζώο άνθρωπος. Και ο άνθρωπος δεν βλέπει κάτι στο οποίο να μπορεί να στηριχτεί και πάντα περιμένει μιαν αλλαγή. Από τους πολιτικούς πια δεν περιμένει κάτι. Από τους συγγραφείς περιμένει πολλά. Να ξετυλίξουν ένα “νόημα” που να δικαιώνει την ύπαρξή τους, τον αγώνα τους, και να καταλάβουν επιτέλους ότι δεν φτάνει μονάχα να ζουν, αλλά και να ξέρουν γιατί ζουν!!!

Το ζητούμενο είναι να μας βοηθήσουν οι συγγραφείς και τα έργα τους να υπερβούμε το εφήμερο. Μπορεί αυτό να είναι το νόημα των θρησκειών, αλλά η φωτογραφική αποτύπωση της καθημερινότητας είναι δουλειά των φωτογράφων και των δημοσιογράφων και όχι των λογοτεχνών.

ΥΓ. Με αφορμή την εκδήλωση "ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΙ ΚΡΙΣΗ" που οργανώθηκε στο πλαίσιο της Εκθεσης Βιβλίου [από τον Εμπορικό Σύλλογο Αμαλιάδας σε συνεργασία με το Σωματείο «Παπαχριστοπούλειος Βιβλιοθήκη»] στην πλατεία Κουρούτας στην Αμαλιάδα από την δαιμόνια δημοσιογράφο Ελένη Σκάβδη και στην οποία εκδήλωση συμμετείχαν οι συγγραφείς Βασίλης Λαδάς, Βασίλειος Χριστόπουλος, Αντώνης Σιμιτζής, Διονύσης Κράγκαρης και Τάκης Λαϊνάς.

Ποιοι και ποιες σήμερα ζηλεύουν τη δόξα του Καζαντζάκη;;;

Παρά την οικονομική κρίση, έχω διαπιστώσει ότι στις προθήκες των βιβλιοπωλείων και των σούπερ-μάρκετ στοιβάζονται σχεδόν καθημερινά δεκάδες βιβλία “νέων” συγγραφέων, που ξεφυτρώνουν σαν τα μανιτάρια, κι όλα, Θεέ μου, μιλάνε για τις περιπέτειες των συγγραφέων τους. Κι αυτά τα βιβλία τ' αγοιράζουν και οι κυρίες των βορείων προαστίων και οι κυριούλες του Χαλανδρίου και των άλλων ημιβόρειων προαστίων και γλυκαίνονται ή νανουρίζονται. Πολυσέλιδα μυθιστορήματα, με τραβηχτικά εξώφυλλα, με επίχρυσους τίτλους, πλασάρουν την ανύποπτη μωρία κάποιων ανθρώπων που ζήλεψαν τη δόξα του Καζαντζάκη.

Το αστείο είναι ότι γράφονται τέτοια μυθιστορήματα στην ώρα που η ζωή μας έχει γίνει κόλαση και είμαστε αντιμέτωποι με μια κοινωνία που κρατάει στα χέρια της απασφαλισμένες χειροβομβίδες. “Δεν μ' ενδιαφέρει αν η μαρκησία πήγε στο τσάι στις πέντε η ώρα...”, είχε φωνάξει κάποτε ο Πολ Βαλερί, θέλοντας ακριβώς να χτυπήσει συναγερμό. Αλλά, τελικά, όσους συναγερμούς και να χτυπήσει κανείς, σκουπιδοβιβλία θα γράφονται αενάως. Θα μου πείτε, και τι σε νοιάζει εσένα;;; Σωστά. Δεν με νοιάζει. Απλώς χτες που ήμουν στο σούπερ μάρκετ χάζευα για πολλοστή φορά στις προθήκες με τα βιβλία που είναι όλα “μυθιστορήματα” και μάλιστα πολυσέλιδα, και απορούσα πού βρίσκουν οι συγγραφείς τους τη διάθεση να γράφουν τέτοιες ιστορίες που την άλλη μέρα τις έχουν ξεχάσει και οι ίδιοι;

Οι λογοτεχνικοί ήρωες μας συντροφεύουν μόνο όσο διαρκεί η ανάγνωση του βιβλίου ή είναι δυνατόν, αν συνδεθούμε συναισθηματικά μαζί τους, να αποκτήσουν ύπαρξη και να επιδράσουν στη ζωή μας, ακόμα και ν' αλλάξουν την πορεία της; Πάντως, κάθε τόσο που διαβάζω τις σχετικές κατατάξεις με τα καλύτερα βιβλία της χρονιάς ή του αιώνα, βιβλία ελληνικά δεν βλέπω, παρά τις κραυγές των ντόπιων κριτικών και των ίδιων των συγγραφέων που παλεύουν να μεταφραστούν και μεταφράζονται [και διαμαρτύρονται και για το κλείσιμο του ΕΚΕΒΙ]...

Ο Ξένος του Αλμπέρ Καμί, Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο του Μαρσέλ Προυστ, Τα σταφύλια της οργής του Τζον Στάινμπεκ, Για ποιον χτυπάει η καμπάνα του Ερνεστ Χεμινγουέι, Ο μεγάλος Μολν του Αλέν Φουρνιέ, Η ανθρώπινη μοίρα του Αντρέ Μαλρό, Η Δίκη του Φραντς Κάφκα, Το δεύτερο φύλο της Σιμόν ντε Μποβουάρ, Περιμένοντας τον Γκοντό του Σάμουελ Μπέκετ, Το είναι και το μηδέν του Ζαν-Πολ Σαρτρ, Το όνομα του ρόδου του Ουμπέρτο Εκο, Αρχιπέλαγος Γκουλάνγκ του Αλεξάντρ Σολζενίτσιν, 1984 του Τζορτζ Οργουελ, Η φαλακρή τραγουδίστρια του Ευγένιου Ιονέσκο, Λολίτα του Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ, Οδυσσέας του Τζέιμς Τζόις, Οι κιβδηλοποιοί του Αντρέ Ζιντ, Εκατό χρόνια μοναξιάς του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, Τερέζ Ντεκερού του Φρανσουά Μοριάκ, Όσα παίρνει ο άνεμος της Μάργκαρετ Μίτσελ, Το μαγικό βουνό του Τόμας Μαν, Καλημέρα θίλη της Φρανσουάζ Σαγκάν, Ο υπέροχος Γκάτσμπι του Φράνσις Σκοτ Φιτζέραλντ, Το αστείο του Μίλαν Κούντερα, Η περιφρόνηση του Αλμπέρτο Μοράβια, Έξι πρόσωπα ζητούν συγγραφέα του Λουίτζι Πιραντέλο, Μάρτιν Ίντεν του Τζακ Λόντον, Στο δρόμο του Τζακ Κέρουακ, Λόρδος Τζιμ του Τζόζεφ Κόνραντ, Το θέατρο και το είδωλό του του Αντονέν Αρτό, Ο άνθρωπος χωρίς ιδιότητες του Ρόμπερτ Μούζιλ, Ο φύλακας στη σίκαλη του Τζ. Ντ. Σάλιντζερ, Οι σημειώσεις του Μάλτε Λάουριτς Μπρίγκε του Ράινερ Μαρία Ρίλκε, Η καταγωγή του ολοκληρωτισμού της Χάνα Αρεντ, Τα παιδιά του μεσονυκτίου του Σαλμάν Ρουσντί, Μόμπι Ντικ του Χέρμαν Μέλβιλ, Η δύναμη και η δόξα του Γκράχαμ Γκριν...

Είναι κι άλλα βιβλία κι άλλοι συγγραφείς που δεν πρέπει να τους αγνοούμε, όπως οι Ζοζέ Σαραμάγκου, Ίβο Άντριτς, Ελίας Κανέτι, Ναντίν Γκόρντιμερ, Ίμρε Κέρτες, Ουίλιαμ Φόκνερ, Ισαάκ Μπάσεβις Σίνγκερ, Γουίλιαμ Γκόλντινγκ, Ντόρις Λέσινγκ, Γιασουνάρι Καβαμπάτα, Έρμαν Έσσε, Χάρολντ Πίντερ, Σολ Μπέλοου, Κενζαμπούρο Όε, Γκράτσια Ντελέντα, Καμίλο Χοσέ Θέλα, Γιόζεφ Μπρόντσκι, Περ Λάγκερκβιστ, Ράντγιαρντ Κίπλινγ, Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, Πάβλο Νερούδα, Μπέρτολτ Μπρεχτ, Φερνάντο Πεσσόα, Τόμας Πίντσον κ.ά.

Εγώ δεν κάνω πλήρη καταγραφή. Απλώς αναφέρω βιβλία που θα έπρεπε να έχετε διαβάσει ή τουλάχιστον... ξεφυλλίσει. Αλλά ποτέ δεν είναι αργά. Θα πει κάποιος ότι δεν πρέπει να παραγνωρίζουμε και τη ντόπια παραγωγή. Δεν αντιλέγω, διότι κάποια στιγμή μπορεί να ξεπεταχτεί ένα αστέρι σαν τον Καζαντζάκη, ας πούμε, που μιλάει όλος ο κόσμος. Και καλό είναι να στηρίζουμε τους Έλληνες!!! Όχι όμως... σκουπιδοβιβλία. Πώς τα ξεχωρίζει κανείς;;; Να αφεθεί στο ένστικτό του και όχι στις υποδείξεις των κριτικών και των δημοσιογράφων που ασκούν κριτική παραφιλολογία.

Πρέπει να σημειώσω ότι για τον Καζαντζάκη, που είναι ίσως ο πιο πολυδιαβασμένος Έλληνας συγγραφέας του εικοστού αιώνα, υπάρχουν και από συμπατριώτες μας κριτικούς ουκ ολίγες ενστάσεις. Ωστόσο ο Καζαντζάκης ήταν ένας πνευματικός άνθρωπος που ακόμα δεν χωράει σε κανένα γραμματολογικό σχήμα και φυσικά είναι πάνω από τις εμμονές κάποιων κριτικών. Πεζογράφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας, φιλόσοφος, δημοσιογράφος... Ήταν απ' όλα και τίποτε... Γιατί είναι ένας ογκόλιθος αμετακίνητος στον πνευματικό μας πολιτισμό και πολλοί θα ήθελαν να του μοιάσουν αλλά δεν γίνεται!!! Ήταν ένας φλογερός οραματιστής, ένας ανήσυχος άνθρωπος, ένας χυμώδης δημιουργός που δεν τον ικανοποιούσε τίποτε...

 

Για τον Καβάφη όμως, που τον ξέρει κι αυτόν ολόκληρη η οικουμένη, πρέπει τουλάχιστον να νιώθουμε υπερήφανοι. Είναι ένας από τους πιο σημαντικούς ευρωπαίους ποιητές του 20ού αιώνα.

Βιβλία και συγγραφείς... ογκόλιθοι!!!

Μιας και ασχολήθηκα [σκεπτόμενος...] με τα βιβλία, θα συνεχίσω και παραπέρα, αφού υποτίθεται (τρόπος του λέγειν) ότι απευθύνομαι σε ανθρώπους επίσης σκεπτόμενους. Απλώς θα αναφέρω κάτι που έχει γράψει ο Ζαν-Πολ Σαρτρ, ότι δηλαδή όταν περάσει λίγος καιρός, τα καλά μυθιστορήματα γίνονται ολότελα όμοια με φυσικά φαινόμενα. Και τότε ξεχνάμε πως έχουν ένα συγγραφέα πίσω τους, τα δεχόμαστε όπως τις πέτρες και τα δέντρα, γιατί τα συναντάμε μπροστά μας, γιατί υπάρχουν! Κάτι παρόμοιο μπορεί να συμβαίνει και με κάποιες κινηματογραφικές ταινίες που τις θυμόμαστε με νοσταλγία, αλλά μας διαφεύγει εντελώς το όνομα του σκηνοθέτη.

• .............................

Βέβαια δεν ισχύει το ίδιο για όλους τους συγγραφείς, όπως π.χ. κανείς δεν αγνοεί φαντάζομαι ότι το "Έγκλημα και Τιμωρία" είναι του Ντοστογιέφσκι ή το "Για ποιον χτυπά η καμπάνα" του Χεμινγουέι ή η "Δίκη" του Κάφκα ή η "Μαντάμ Μποβαρί" του Φλομπέρ ή η "Ανθρώπινη κωμωδία" του Μπαλζάκ ή το "Κόκκινο και το Μαύρο" του Σταντάλ ή το "Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο" του Προυστ ή η "Φόνισσα" του Παπαδιαμάντη...

Αυτό δεν αναιρεί σε καμιά περίπτωση τον παραπάνω συλλογισμό του Σαρτρ ότι και από μόνα τους αυτά έργα στέκονται στο χρόνο ακλόνητα.