Η αντίσταση του αναγνώστη

The Reader Painting by Ferdinand Hodler

Ως και σε μένα, σε μένα ακόμα που σας ιστορώ, αντισταθείτε. 

Μιχάλης Κατσαρός 

ΣΠΥΡΟΣ ΤΣΑΚΝΙΑΣ*

Αφορμή ετούτων των σκέψεων στάθηκε ο απόηχος του θορύβου που προκάλεσε το βιβλίο των Σόκαλ και Μπρικμόν για τη σκοτεινότητα των σύγχρονων Γάλλων στοχαστών, απόηχος που έφτασε και στις δικές μας εφημερίδες. Το θέμα, βέβαια, δεν είναι καινούργιο, απλώς το επίμαχο βιβλίο τού έδωσε μια νέα ώθηση.

Με αφορμή τον "Λόρδο Τζιμ" του Τζόζεφ Κόνραντ

ΗΤΑΝΕ γεροδεμένος, γύρω στο ένα κι ογδόντα - ίσως και κομματάκι πιο κοντός - κι όταν τον έβλεπες να προχωράει ολόισια καταπάνω σου, με τους ώμους κυρτούς, το κεφάλι σκυμμένο μπροστά και το βλέμμα διαπεραστικό, ελαφρά συνοφρυωμένο, σου θύμιζε ταύρο που επιτίθεται. Η φωνή του δυνατή και βαθιά· στο φέρσιμό του μια πεισματάρικη αδιαλλαξία που, ωστόσο, δεν είχε τίποτα το επιθετικό, αλλά έμοιαζε να ξεπηδάει από μέσα του αυθόρμητα, γιατί στρεφόταν πρώτα απ' όλα ενάντια στον ίδιο του τον εαυτό κι ύστερα σ' οποιονδήποτε άλλον.

Παρέα με τον Ντοστογιέφσκι!!!

ΜΕΤΑ από μια μακρά περίοδο ενασχόλησης με αλλότρια, νομίζω ότι καλύτερα είναι ν' ασχολούμαι με τα διαβάσματά μου. Κι αυτό έχει σχέση με το γεγονός ότι η κοινωνία αργεί ν' αλλάξει, πάει τόσο αργά που νιώθει κανείς ότι δεν κινείται. Κι αυτό είναι λυπηρό. Πάντα νόμιζα ότι στα δικά μου χρόνια θα υπάρξουν τρομερές αλλαγές. Αλλά εις μάτην...

Ο κόσμος των πόλεων...

ΣΕΡΑΓΕΒΟ, ΓΥΡΩ ΣΤΟ 1906. Πόλη όπου διασταυρώνονται οι επιρροές, ανακατεύονται οι πολιτισμοί και συγκρούονται οι διαφορετικές αντιλήψεις και οι τρόποι ζωής. Οι ανθρωποι όμως από τις διάφορες εθνότητες, τις πίστεις, τις επαγγελματικές τάξεις και τις κοινωνικές ομάδες έχουν ένα κοινό γνώρισμα: όλοι θέλουν λεφτά κι όλοι πάλι επιθυμούν περισσότερα απ' όσα έχουν. Βέβαια, υπάρχει ένα μεγάλο μέρος φτωχών ανθρώπων, που δεν έχουν στον ήλιο μοίρα κι η ζωή τους δεν είναι άλλο από μάταιες ελπίδες κι αδάκοπη αναζήτηση χρημάτων. Αλλά κι από κείνους που κάτι έχουν, ή τουλάχιστον έτσι φαίνεται, ο καθένας τους επιθυμεί περισσότερα πράγματα και καλύτερα απ' αυτά που έχει.

Οι ξεπεσμένοι Έλληνες...

ΜΙΑ ΛΟΞΗ ΗΛΙΑΧΤΙΔΑ γλίστρησε αργά από τη θύρα μέσα στο δωμάτιο, χαϊδεύοντας το πολύχρωμο ψηφιδωτό του δαπέδου και θερμαίνοντας διαδοχικά τις κοκκινωπές σάρκες του σκοτεινού τραγίσιου θεού, τις λευκότερες κνήμες μιας κοντινής νύμφης και τα πράσινα διακοσμητικά μοτίβα που τους τριγύριζαν. Σε λίγο σκαρφάλωσε το σκαλιστό πόδι του τραπεζιού και πλαγιοδρόμησε κατά τους ώμους του άντρα που καθόταν και διάβαζε ανέμελος, με τη ράχη γυρισμένη στη θύρα και στο φως της. Από κει προχώρησε κι άγγιξε το σωρό παπύρους που γέμιζαν ακατάστατα το τραπέζι, καθώς ο μελετητής τους συμβουλευόταν κάθε τόσο κρατώντας σημειώσεις.

Γίγαντες της λογοτεχνίας και... ανεμοδείχτες!!!

Ετσι όπως διαβάζω εδώ κι εκεί πασίγνωστα ονόματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, ζηλεύω... Ναι, ζηλεύω ως Έλληνας.  Κι εγώ όταν θα μιλήσω για μεγάλους λογοτέχνες θα παραθέσω ονόματα  γνωστών γιγάντων, όπως Ντοστογιέφσκι Τζόις, Φόκνερ, Κάφκα, Φλομπέρ, Σταντάλ, Τολστόι, Προυστ, Μπαλζάκ... Είναι πράγματι μεγαθήρια.
Εμείς, οι Έλληνες μπορούμε να υπερηφανευόμαστε για έναν Παπαδιαμάντη, για έναν Καβάφη, για έναν Καζαντζάκη... Μπορεί κανείς να αν αφέρει και μερικά ακόμη ονόματα. Αλλά να σκεφτεί κανείς ότι και τον Παπαδιαμάντη κάποια στιγμή τον μείωσαν. Δεν θέλω να επεκταθώ στη στάση του Κ.Θ. Δημαρά, που υποστήριζε πως ο Παπαδιαμάντης "διαβάζεται εύκολα από ανθρώπους που δεν έχουν συνηθίσει στην καλή ποιότητα" και πως "η γενιά που τιμούσε τον Σουρή για μεγάλο ποιητή, επόμενο ήταν να τιμήσει για μεγάλο πεζογράφο τον Παπαδιαμάντη…"!!! Το γεγονός ότι ο Παπαδιαμάντης επιβιώνει είναι μια απόδειξη της αξίας του. 

Είναι ηθογραφία ο Παπαδιαμάντης; ρωτούσε ο Αγγελος Τερζάκης, Αν ναι, τότε  η ηθογραφία δικαιώθηκε, γιατί αποπνευματώθηκε στο ξεκίνημά της κιόλας. Η συνέχεια, αυτή στάθηκε η καταστροφή. Πήρε τον αχνό και τον ξανάκανε βούρκο, πήρε τ' όραμα και το φωτογράφισε με μηχανή πανηγυριώτικη, το έβγαλε στην αγορά λιανικώς, γυαλιστερές καρτ-ποστάλ. Το μάθημα χάθηκε, πλαστογραφήθηκε, γιατί στα θρανία είχανε καθήσει μαϊμούδες. Ούτε ο Καρκαβίτσας είναι ηθογραφία ούτε ο Χατζόπουλος. Είναι ελληνική γη σε ορισμένη της ιστορική ώρα...

Ανάφερα στην αρχή τα μεγάλα ονόματα των ξένων γιατί θέλω να πω ότι στην πορεία των χρόνων αυτοί οι μεγάλοι ήσαν που μας έκαναν κόσκινο το κεφάλι και μας ξεμυάλισαν και οι σύγχρονοι συγγραφείς μας έγιναν... ανεμοδείχτες. Ποιος θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι έπρεπε να σταθμεύσουμε στον Παπαδιαμάντη; Κάθε άλλο, διότι η ζωή συνεχίζεται, αλλάζει μορφές, ρυθμούς... Όμως πάντα στους μεγάλους ανατρέχουμε, αφού εκείνοι είχαν ένα προσωπικό όραμα της ζωής... Ψάχνω στο σήμερα, αλλά...

[Κουράστηκα... πάω για ύπνο]

Περί βραβείων... και ο Ζαν-Πολ Σαρτρ. Με αφορμή τον Γιάννη Πατίλη

• Je suis condamné à être libre = Είμαι καταδικασμένος να είμαι ελεύθερος (L'être et le néant)

Έκανα την αναφορά στην άρνηση του Γιάννη Πατίλη να αποδεχτεί την "τιμητική διάκριση για τη συμβολή του στη νεοελληνική λογοτεχνία" και στο περιοδικό "Πλανόδιον" που εκδίδει και διευθύνει για πολλά χρόνια. Αυτό είναι μια προσωπική εκτίμηση του ίδιο του Πατίλη, αλλά δεν σημαίνει ότι είναι πράξεις ατιμωτικές η απονομή και αποδοχή ενός βραβείου. Προς Θεού! Αλίμονο αν φτάσουμε στο σημείο να αποδοκιμάζουμε εκείνον που του γίνεται μια τιμή και την αποδέχεται. Συγχρόνως όμως δεν είναι απαραίτητο ν' αποδώσουμε ευτελή ελατήρια σ' εκείνον που δεν αγαπάει τις τιμές και τους τίτλους ή για λόγους προσωπικής θεώρησης των πραγμάτων.

• ..........................

Ξέρετε ότι ο γάλλος φιλόσοφος και πολυτάλαντος συγγραφέας (πεζογράφος, θεατρικός συγγραφέας, δοκιμιογράφος κ.λπ.) Ζαν-Πολ Σαρτρ όταν δεν αποδέχτηκε το βραβείο Νόμπελ, την εποχή εκείνη οργίασαν οι πάντες και τα φιλολογικά και μη κουτσομπολιά έδιναν κι έπαιρναν. Σχόλια, συζητήσεις, ρεπορτάζ και άλλα παρόμοια για να εντοπιστούν οι λόγοι για τους οποίους ο γεροπαράξενος Σαρτρ αποποιήθηκε ένα βραβείο για το οποίο κάποιοι άλλοι θα πανηγύριζαν. Έδωσε τότε κι ο ίδιος κάποιες "εξηγήσεις", που όμως δεν έπεισαν κανέναν. Τελικά, ο χρόνος έβαλε τη σφραγίδα του. Δεν έγινε και τίποτα φοβερό. Ο Σαρτρ ικανοποίησε τον εαυτό του, αλλά η ιστορία γράφει ότι το 1964 το Νόμπελ απονεμήθηκε σ' αυτόν, παρότι το αρνήθηκε λέγοντας ότι ένας συγγραφέας δεν θα πρέπει να επιτρέψει στον εαυτό του να μετατραπεί σε ένα... ίδρυμα! Δηλαδή, ο συγγραφέας δεν πρέπει να γράφει σύμφωνα με κάποιο ίδρυμα ή θεσμό που τον προστατεύει, αλλά σύμφωνα με τα δικά του πιστεύω! Και φυσικά δεν πήγε στην επίσημη τελετή στη Στοκχόλμη για να παραλάβει το βραβείο...