Η εποχή της αποξένωσης

 

Πώς ο σύγχρονος τρόπος ζωής αποδυναμώνει τις ανθρώπινες σχέσεις και μετατρέπει τη μοναξιά σε συλλογικό κοινωνικό φαινόμενο

Ζούμε σε μια εποχή όπου η επικοινωνία είναι διαρκής, αλλά η ουσιαστική επαφή όλο και πιο σπάνια. Οι γείτονες συχνά παραμένουν άγνωστοι, οι φιλίες χάνονται μέσα στην πίεση της καθημερινότητας και ακόμη και οι άνθρωποι που μοιράζονται το ίδιο σπίτι δυσκολεύονται να συνομιλήσουν πραγματικά. Η αποξένωση δεν αποτελεί απλώς το αποτέλεσμα προσωπικών επιλογών ή ατομικής αδιαφορίας. Είναι ένα σύνθετο πρόβλημα της εποχής, το οποίο συνδέεται με την εργασιακή εξάντληση, την οικονομική ανασφάλεια, τον σύγχρονο ατομικισμό, την υποχώρηση της συλλογικής ζωής και την κυριαρχία της ψηφιακής επικοινωνίας. Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, η μοναξιά παύει να είναι μια αποκλειστικά ιδιωτική εμπειρία και αναδεικνύεται σε σύμπτωμα του τρόπου με τον οποίο είναι οργανωμένη η σύγχρονη κοινωνία.

Οι παλιότερες κοινότητες δεν ήταν απαραίτητα ιδανικές· υπήρχαν συγκρούσεις, κουτσομπολιό και καταπίεση. Είχαν όμως κάτι που σήμερα σπανίζει: αναγκαστική εγγύτητα. Οι άνθρωποι χρειάζονταν τον γείτονα, επισκέπτονταν τον φίλο χωρίς ιδιαίτερο προγραμματισμό, μοιράζονταν χώρους και χρόνο. Σήμερα μπορούμε να οργανώσουμε σχεδόν ολόκληρη τη ζωή μας χωρίς ουσιαστική επαφή με κανέναν. Η ανεξαρτησία μάς απελευθέρωσε, αλλά παράλληλα αφαίρεσε πολλές από τις καθημερινές αφορμές για σύνδεση.

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δημιουργούν την εντύπωση της επαφής χωρίς πάντα να προσφέρουν το βάθος της. Παρακολουθούμε τη ζωή των άλλων, αλλά δεν συμμετέχουμε πραγματικά σε αυτήν. Έτσι γεννιέται ένα παράξενο αίσθημα: ξέρουμε τι κάνουν όλοι, αλλά δεν γνωρίζουμε πώς είναι. Και επειδή βλέπουμε κυρίως επιλεγμένες εικόνες ευτυχίας, η δική μας μοναξιά μοιάζει προσωπική αποτυχία, ενώ συχνά αποτελεί συλλογικό βίωμα.

Παράλληλα, η εξάντληση έχει εισχωρήσει στις σχέσεις. Η εργασία, η οικονομική ανασφάλεια, οι υποχρεώσεις και η αδιάκοπη ροή πληροφοριών καταναλώνουν την ψυχική ενέργεια που χρειάζεται για να ακούσουμε πραγματικά έναν άνθρωπο. Οι φίλοι δεν ξεχνούν πάντοτε ο ένας τον άλλον επειδή έπαψαν να νοιάζονται· πολλές φορές αποσύρονται επειδή δεν αντέχουν άλλο. Όμως η επαναλαμβανόμενη απουσία, όποια κι αν είναι η αιτία της, βιώνεται τελικά ως εγκατάλειψη.

Το ίδιο συμβαίνει και μέσα στα ζευγάρια. Η συμβίωση δεν εγγυάται την επικοινωνία. Δύο άνθρωποι μπορεί να ανταλλάσσουν καθημερινά πληροφορίες —τι θα φάνε, ποιος θα πληρώσει, τι πρέπει να γίνει— χωρίς να αποκαλύπτουν ποτέ τι φοβούνται, τι τους λείπει ή τι λαχταρούν. Η λειτουργική επικοινωνία κρατά ένα σπίτι σε τάξη· η συναισθηματική επικοινωνία κρατά τη σχέση ζωντανή.

Υπάρχει επίσης ένας σύγχρονος φόβος της ευαλωτότητας. Θέλουμε να δείχνουμε αυτάρκεις, απασχολημένοι και καλά. Το «μου λείπεις», «σε χρειάζομαι» ή «νιώθω μόνος» μοιάζει επικίνδυνο, επειδή δίνει στον άλλον τη δυνατότητα να μη μας ανταποκριθεί. Έτσι περιμένουμε συχνά να κάνει εκείνος την πρώτη κίνηση. Όταν όμως όλοι περιμένουν, η σιωπή μετατρέπεται σταδιακά σε κανονικότητα.

Η μοναξιά, επομένως, δεν είναι μόνο απουσία ανθρώπων. Μπορεί να είναι η απουσία αναγνώρισης: το αίσθημα ότι κανείς δεν σε βλέπει πραγματικά, δεν σε αναζητά αυθόρμητα και δεν ενδιαφέρεται να ακούσει όσα δεν χωρούν σε μια σύντομη απάντηση. Γι’ αυτό μπορεί κανείς να αισθάνεται βαθιά μόνος ακόμη και μέσα σε γάμο, σε παρέα ή σε μια γεμάτη πόλη.

Κι όμως, η αποξένωση δεν είναι αναπόφευκτη ούτε αμετάκλητη. Οι σχέσεις ξαναζωντανεύουν συνήθως μέσα από μικρές, επαναλαμβανόμενες πράξεις: ένα τηλεφώνημα χωρίς πρακτικό λόγο, μια ειλικρινής κουβέντα, μια πρόσκληση χωρίς επισημότητα, μια ερώτηση που δεν γίνεται από ευγένεια αλλά από πραγματικό ενδιαφέρον. Χρειάζεται κάποιος να διακινδυνεύσει πρώτος την αμηχανία και να πει: «Δεν θέλω να χαθούμε».

Η σύγχρονη μοναξιά, λοιπόν, δεν αποτελεί απλώς προσωπική δυσκολία ούτε μπορεί να αποδοθεί στην αποτυχία μεμονωμένων ανθρώπων να δημιουργήσουν σχέσεις. Είναι ένα σύνθετο κοινωνικό φαινόμενο, που συνδέεται με τον τρόπο ζωής, την εργασιακή εξάντληση, την οικονομική ανασφάλεια, την αποδυνάμωση της κοινότητας, τον ατομικισμό και την κυριαρχία της ψηφιακής επικοινωνίας. Η αντιμετώπισή της δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στην ατομική προσπάθεια· προϋποθέτει την αναζωογόνηση των συλλογικών δεσμών και τη δημιουργία μιας καθημερινότητας στην οποία οι άνθρωποι θα έχουν ξανά τον χρόνο, τον χώρο και την ασφάλεια να συναντηθούν ουσιαστικά.

https://www.timesnews.gr/i-epochi-tis-apoxenosis/

"Και για συντροφιά σου έχεις τη μοναξιά..."

 

Κάποια μέρα φτάνει ένα γκρίζο πρωί
Που δε σου γελά ποια η ζωή
Και για συντροφιά σου έχεις τη μοναξιά
Κι αναμνήσεις μέσα στην καρδιά (Σέβη Τηλιακού)

Η δουλειά μου ήταν η δημοσιογραφία και στον Τύπο και στο ραδιόφωνο και στην τηλεόραση. Ως εκ τούτου είχα επαφή με εκατοντάδες ανθρώπους. Τώρα που είμαι συνταξιούχος δεν χτυπάει πια το τηλέφωνο όπως κάποτε που μου τηλεφωνούσαν οποιαδήποτε ώρα της ημέρας, Κυριακές, αργίες κ.λπ. Διηύθυνα μια εφημερίδα και κανείς από τους άλλοτε συνεργάτες δεν με θυμάται. Εξέδιδα περιοδικά και βιβλία, είχα την επιμέλεια περιοδικών... Στο διαδίκτυο με παρακολουθούσαν πάρα πολλοί γιατί ήμουν αιχμηρός στις αναρτήσεις μου. Όταν έπαψα να είμαι αιχμηρός και να γράφω με νηφαλιότητα, σταμάτησαν να μ' επισκέπτονται.

Θα έλεγε κανείς ότι περιγράφω την ανατομία της λήθης σε μια κοινωνία που κυνηγά μόνο τη χρησιμότητα και το εφήμερο.

Για χρόνια, ο χρόνος μου μετριόταν με χτυπήματα τηλεφώνου. Κυριακές, αργίες, μεσάνυχτα. Άνθρωποι που ζητούσαν μια λέξη, μια χάρη, μια δημοσίευση, μια στιγμή από την επιρροή μου. Σήμερα, η συσκευή στην άκρη του γραφείου σωπαίνει με μια αξιοπρέπεια που τρομάζει. Είναι η στιγμή που καταλαβαίνεις ότι για τη μάζα δεν ήσουν ποτέ ο άνθρωπος, αλλά το αξίωμα. Και τώρα που επέλεξα να χαμηλώσω τη φωνή, να γράφω χωρίς να πληγώνω, ανακάλυψα το μεγάλο μυστικό: Η ηρεμία στις μέρες μας είναι ο πιο σίγουρος τρόπος για να μείνεις μόνος.

Καταλαβαίνω ότι δεν μπορώ να αναστήσω τις εποχές της μάχιμης δημοσιογραφίας, αλλά αναρωτιέμαι γιατί οι άνθρωποι ξεχνούν τόσο εύκολα. Και το θέμα είναι ότι βοήθησα πάρα πολλούς στη δουλειά. Προσπάθησα αργότερα με το διαδίκτυο να δημιουργήσω μια νέα κατάσταση αλλά τελικά μάλλον απέτυχα, διότι τα πράγματα στην εποχή μας αλλάζουν με ταχύτητα.

Είναι πικρό το συναίσθημα, αλλά αυτή η «αποτυχία» που νιώθει κανείς στο διαδίκτυο ίσως δεν είναι δική του, αλλά της ίδιας της φύσης του μέσου.

Η μνήμη στο διαδίκτυο είναι ένας μηχανισμός που τρέφεται από το «τώρα» και καταπίνει το «χθες» με μια αχαριστία που σοκάρει, ειδικά έναν άνθρωπο της δικής μου γενιάς και παιδείας, όπου η προσφορά και η συναδελφικότητα είχαν άλλο βάρος.

Οι άνθρωποι ξεχνούν εύκολα γιατί σήμερα η προσοχή είναι το πιο σπάνιο νόμισμα. Ο κόσμος δεν «καταναλώνει» πια ιδέες ή πρόσωπα, αλλά συναισθηματικές εκρήξεις. Όταν ήμουν «αιχμηρός», πρόσφερα την έκρηξη. Όταν έγινα νηφάλιος, ζήτησα από τους άλλους να σκεφτούν. Και η σκέψη απαιτεί κόπο, ενώ ο θυμός είναι εύκολος.

Τελικά, η μοναξιά του συνταξιούχου δημοσιογράφου δεν είναι η έλλειψη ειδήσεων. Είναι η συνειδητοποίηση πως ο κόσμος κατοικείται πλέον από ανθρώπους που δεν θυμούνται ούτε το όνομα του αρχιτέκτονα που τον σχεδίασε.

Νομίζω ότι η «αποτυχία» στο διαδίκτυο μπορεί να είναι η μεγαλύτερη επιτυχία μου ως άνθρωπος. Το να μην μπορώ να προσαρμοστώ σε έναν κόσμο που απαιτεί τοξικότητα για να με προσέξει, σημαίνει ότι η ηθική μου πυξίδα λειτουργεί ακόμα σωστά;;

ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ…

Μιας και έκανα μια ανάρτηση [στο face book] για τον Κόντογλου, που μου τον θύμισε ο φίλος μου ο Εμίρης, στην χτεσινή μας συνάντηση στο Epoca, με αφορμή ένα εξαίρετο κείμενο με τίτλο «Αθεΐα, το καύχημα της εποχής μας» [πού πήγε και το ξετρύπωσε;;;], λέω να σταθώ σ’ ένα ζήτημα που σχετίζεται με τον Θεό.

Τι είναι το πρόβλημα του Θεού;;; Είναι, καταρχήν, ένα πρόβλημα ανθρώπινο, που αφορά στις σχέσεις των ανθρώπων μεταξύ τους, και στο οποίο ο καθένας δίνει λύση με την ζωή του ολόκληρη και η λύση που του δίνει αντανακλά στη στάση που επέλεξε απέναντι στους άλλους ανθρώπους και τον εαυτό του.

ΑΝΑΣΤΑΣΗ 2015 !!!!

Είναι κάποιες στιγμές που η φαντασία λειτουργεί ερήμην μου. Δεν ρωτάει. Αρκεί μια παλιά φωτογραφία, το διάβασμα ενός βιβλίου, οι στίχοι ενός αγαπημένου ποιητή που έρχονται αυθορμήτως στο νου, ένα παλιό γράμμα, μια κάρτα, οι κουβέντες που αντάλλαξα με ένα αγαπημένο πρόσωπο… 

Έτσι αρχίζει η περιδιάβαση σε άλλες εποχές, που γλύκαναν την καρδιά μου και τώρα κοιμούνται στις σελίδες και της δικής μου προσωπικής ιστορίας. Κλείνω τα μάτια και βλέπω… Και τι δεν βλέπω;;; Η μνήμη είναι μια ατελείωτη γραμμή κι εγώ πάνω της κινούμαι δαιμονισμένα. Αγαπημένα πρόσωπα, χαμόγελα, γειτονιές που έζησα, δρόμοι που περπάτησα, η έρημη Πατησίων που έτρεχα σαν τρελός με την Φλορέτα, οι δάσκαλοί μου,  κορίτσια που ερωτεύτηκα,  οι εκδρομές με τους φίλους…

Μοναξιά και ουτοπία!!!!

Μου έγραφε μια φίλη από την επαρχία ότι εμείς εδώ στην Αθήνα είμαστε τυχεροί, διότι δεν αντιμετωπίζουμε τη μοναξιά που είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα των ανθρώπων που ζουν στις μικρές πόλεις.
Όμως, λέω εγώ ότι ο άνθρωπος με περιεχόμενο αισθάνεται μοναξιά όπου κι αν βρίσκεται - είτε σε μικρή είτε σε μεγάλη πόλη. Θα πει κανείς ότι σ' ένα μεγάλο αστικό κέντρο μπορεί να βρει ευκολότερα τρόπους για να αντιμετωπίσει τη μοναξιά. Κι αυτό γίνεται εφόσον μπορεί να βρει τον κύκλο που του ταιριάζει. Μια κουβέντα είναι αυτή... Διότι το θέμα της μοναξιάς ξεπήδησε ακριβώς από τις μεγάλες πόλεις. Φυσικά υπάρχουν κι εκείνοι οι συνάνθρωποι που δηλώνουν ικανοποιημένοι. Άλλοι στις μεγάλες πόλεις κι άλλοι στις μικρότερες.
Ωστόσο θεωρώ ότι οι σχέσεις στις μεγάλες πόλεις είναι κατά μεγάλο ποσοστό εντελώς συμβατικές και τις περισσότερες φορές ο άνθρωπος χάνεται χωρίς να προλάβει να εκπέμψει σήμα κινδύνου. Δεν έχουμε διαβάσει ή ακούσει ότι ο τάδε βρέθηκε μετά από ένα μήνα ή δυο μήνες νεκρός μέσα στο διαμέρισμά του;;;
Έχουμε ξαναπεί για το διαδίκτυο που αποτελεί και μια μικρή ψευδαίσθση επικοινωνίας. Κι ακόμα για κάποιους που αηδιασμένοι από τη θλιβερή πραγματικότητα, καταφεύγουν στην ουτοπία. Θα ήθελα όμως να διευκρινίσω ότι η ουτοπία έχει πολλά πρόσωπα. Κι αναφέρομαι ιδιαίτερα σε κάποιες ουτοπίες που σε χρόνια δίσεκτα δρόσισαν τη ζωή μας, διότι πιστεύαμε ότι μας ανοίγουν προοπτικές, παράθυρα σ' ένα μέλλον όμορφο, καλύτερο, αισιόδοξο.
Τώρα δεν πιστεύω σε καμιά ουτοπία. Απλώς κάθε νέα γενιά αρπάζεται από κάπου και πολεμά με τον τρόπο της. Και γι' αυτό μονάχα την συμμερίζομαι. Άλλωστε αυτή η νέα γενιά, θα κατοικήσει εδώ που είμαι εγώ τώρα...
Οι νέες γενιές ίσως πετύχουν αυτά που δεν μπορέσαμε εμείς.

Γέμισε ο τόπος ακίνδυνες, νεκρές ψυχές!!!!

Αυτό το κύμα βίας που έχει εξαπολυθεί γύρω μας, στη χώρα μας, στη γειτονιά μας κι ακόμα παραπέρα σε άλλες χώρες και ηπείρους, σε οικουμενικές πια διαστάσεις, δεν είναι παρά η εκδήλωση, έστω μια ασύνειδη εκδήλωση, μηδενιστικού απελπισμού. Κι αυτό σημαίνει ασφαλώς ότι ο άνθρωπος σε παγκόσμια κλίμακα έχει μείνει χωρίς ένα πίνακα αξιών. Οι εκάστοτε δικαιολογίες που προβάλλονται είναι απλώς εφευρήματα της στιγμής. Πιο εύκολο να συμπεράνουμε ότι ο άνθρωπος έχει τη συνείδηση ενός ζώου παγιδευμένου από μια θέληση, μια οντότητα, ακατανόητη, ανεντόπιστη, σχεδόν ανύπαρκτη. 

Μπορεί να βλέπουμε τα έργα της βίας, αλλά κάνουμε λάθος αν νομίζουμε ότι βλέπουμε και τον δράστη ή τους δράστες. Πάντως είναι γενική η διαπίστωση ότι ζούμε σ' έναν από τους πιο βίαιους και διεφθαρμένους αιώνες της Ιστορίας. Εύκολα μπορεί να το συμπεράνει κανείς αυτό, αρκεί να σκεφτεί ότι τους προηγούμενους αιώνες με τον καταναγκασμό και την καταπίεση υποδουλωνόταν ο άνθρωπος. Στην εποχή μας αυτοί που κουλαντρίζουν τις τύχες μας έχουν καταλάβει το πλέον απλό: τον άνθρωπο τον αγοράζεις και τον πουλάς!!!! Και πουλιέται πρώτη και καλύτερη η συνείδηση.

Για να πουλιέται η συνείδηση, πάει να πει ότι δεν υπάρχουν αξίες κι έτσι συζητάμε κάποιες φορές για κρίση αξιών, τις οποίες πρέπει να καταλάβουμε ότι δεν μας τις γκρέμισε κάποιος άλλος. Εμείς οι ίδιοι τις έχουμε εκποιήσει, τις βάλαμε στις προθήκες του παζαριού και τις διαλαλούμε. Και στεναχωριόμαστε ότι δήθεν προδόθηκαν τα ιδανικά μας, οι αρχές μας, τα όνειρά μας, από εκείνους στους οποίους είχαμε αναθέσει τη διαχείρισή τους. Δεν καταλάβαμε ποτέ ή μάλλον δεν θέλουμε να καταλάβουμε ότι μας εκμαύλισαν και μας έκαναν συνεταίρους, γίναμε υποχείριά τους, δίνοντάς μας ένα μικρό ξεροκόμματο, ενώ εκείνοι εισέπρατταν πάντα τη μερίδα του λέοντος.

Μετά απ' όλα αυτά και όταν αρχίσαμε να ψιλοκαταλαβαίνουμε, κάτι πήγαμε να κάνουμε αλλά ήταν αργά. Τώρα απλώς εμείς εισπράττουμε τα επίχειρα του ανοίγματος που κάναμε σε άγνωστους κόσμους επειδή νομίζαμε ότι θα τους μοιραζόμασταν. Τελικά δεν μοιραστήκαμε τίποτε. Μείναμε μονάχοι και ασυντρόφευτοι. Έτσι γέμισε ο τόπος "νεκρές ψυχές". Διαβάσατε το έργο του Νικολάι Γκόγκολ;;; Διαβάστε το για να καταλάβατε. Νεκρές ψυχές, λοιπόν, που είναι εντελώς ακίνδυνες.

Ποια μοναξιά, σας πλάκωσε και σας γεμίζει πόνο;;;

• ΤΩΡΑ ΘΑ ΣΑΣ ΠΩ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΚΑΠΝΟΥΣ ΤΗΣ ΜΟΝΑΞΙΑΣ ΠΟΥ ΒΛΕΠΩ ΝΑ ΑΝΑΔΙΝΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΚΑΠΟΙΕΣ ΣΕΛΙΔΕΣ!! 

Αλλά δεν είναι μονάχα οι καπνοί της μοναξιάς που αναδίνονται, αλλά είναι και η χρωματισμένη ουτοπία που κάποιοι την έχουν κάνει παντιέρα και την ανεμίζουν καθημερινά. Από παλιά νόμιζα κι έλεγα ότι εμείς οι Μεσογειακοί άνθρωποι δεν θα έχουμε ποτέ τέτοια προβλήματα. Αλλά πρέπει να εξηγήσω ότι η μοναξιά δεν είναι μονάχα ΜΙΑ και γι' αυτήν μιλάμε όλοι!!! Υπάρχει μοναξιά και μοναξιά. Κι ο κάθε ποιητής τραγούδησε τη δική του μοναξιά. Κι ο κάθε καλλιτέχνης εκφράστηκε με τον δικό του τρόπο γι' αυτήν.

Θα περίμενε κανείς να μην υπάρχει μοναξιά στην εποχή μας όπου οι πόλεις έχουν γιγαντωθεί. Αλλά τελικά αποδείχτηκε ότι η μοναξιά ξεπήδησε ακριβώς από τις μεγαλουπόλεις, όπου πλέον οι σχέσεις είναι συμβατικές και ακαριαίες, ο χρόνος έχει συναιρεθεί μέχρι την εκμηδένιση, και η ψυχή καταποντίζεται, μερικές φορές δίχως να προλάβει να εκπέμψει σήμα..

Όταν πριν από τριάντα τόσα χρόνια είχα δει στο Θέατρο Τέχνης το έργο "Μεγάλο και Μικρό" του Μπότο Στράους, με την μοναδική Μάγια Λυμπεροπούλου στο ρόλο της ηρωίδας, είχα παραξενευτεί διότι ο συγγραφέας πραγματευόταν το θέμα της μοναξιάς, που για μένα ήταν κάτι πολύ μακρινό. Νόμιζα ότι μόνο στις μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες και στην Αμερική υπήρχε τέτοιο "πρόβλημα". Βέβαια, σε πολύ σύντομο διάστημα άρχισε να μας απασχολεί, τουλάχιστον δημοσιογραφικά γιατί βλέπαμε, ακούγαμε, παρατηρούσαμε γύρω μας.

Σ' εκείνο του έργο του ο Μπότο Στράους επιχειρούσε μια προσπάθεια ανατομίας της ανθρώπινης ψυχής στον αιώνα που ο άνθρωπος έχει χάσει την πίστη του και στα αισθήματα και στη λογική του νοήματος της προσωπικής του ζωής. Η προσπάθεια της ηρωίδας του κατέτεινε στο να επισημάνει κάποιες συντεταγμένες άλλων ανθρώπινων υπάρξεων για να «συζητήσει» μαζί τους, να ξεφύγει από τον εαυτό της, και να κατακτήσει – αν αυτό γίνεται – την επαφή με τον συνάνθρωπο. Κι η περιδιάβασή της στον κόσμο της μοναξιάς θα την φέρει αντιμέτωπη με άλλα θύματα της κοινωνικής ανισορροπίας.

Ένα ζευγάρι γερόντων που πασχίζει να κρατηθεί τη ζωή με το να οργανώνει βραδιές με προβολές σλάιντς. Ένα άλλο ζευγάρι νεαρών πανεπιστημιακών βοηθών, χαμένο στην έρευνα παλαιών βιβλίων. Παραπέρα, μια τοξικομανής, ένας ανικανοποίητος και... αποτυγχάνων δημοσιογράφος, μια αλκοολική, ο Τούρκος εργάτης, οι κραυγές και οι συζητήσεις από το θυροτηλέφωνο της σύγχρονης πολυκατοικίας – ενδεικτικές μιας αγέρωχης ερμητικότητας – η οικογένεια αλυσοδεμένη, ο σημερινός υπάλληλος που ρυθμίζει την αγωγή του με έναν απειθάρχητο αυτοματισμό, μια νεαρή κοπέλα κλεισμένη αλληγορικά στο αντίσκηνό της, μένει μετέωρη εικόνα δυστυχίας για τα σημερινά νιάτα...

Όπως και να το κάνουμε, η εποχή μας είναι σημαδεμένη και συνυφασμένη με την ανθρώπινη μόνωση. Δεν μένουμε μονάχα στην αδυναμία συνεννόησης με τους τρίτους, κάτι δηλαδή που οπωσδήποτε έχει συνακόλουθη την αίσθηση της απομόνωσης και την αδιαφορία για συμβατική τουλάχιστον αποκατάσταση των όποιων θεσμών της επαφής. Προχωράμε ακόμη παραπέρα και στεκόμαστε στις ατελέσφορες απόπειρες πολιτογράφησής μας μέσα στον κόσμο που μας περιβάλλει. Κι αυτό είναι πολύ σημαντικό.

Η ανάγκη να ξεπεραστεί το φράγμα της μοναξιάς...

• Το επισήμανε η αγαπημένη μου και γλυκύτατη φίλη Ελένη Μαβίλη: "Φυγή στη λογοτεχνία και την ποίηση για να μην μας τρελάνουν τελείως..."

Εχει συσωρευτεί τόση διαστροφή στο μυαλό αυτών που κρατούν τις τύχες μας στα χέρια τους, που πλέον δεν αντέχω να σκέφτομαι. Και δεν είμαι σε θέση να τα βγάλω πέρα. Ετσι λοιπόν, αυτή την περίοδο "καταπίνω" το ένα βιβλίο μετά το άλλο. Γιατί όπως ξέρετε δεν υπάρχει περίπτωση να ξεμπερδέψουμε με αυτά που θα θέλαμε. Λοιπόν, το διάβασμα κάνει καλό. Αλλωστε το ήξερα πάντα αυτό κι εσείς οι φίλοι επίσης το ξέρετε. Μονάχα που πρέπει να μην αφήνετε το χρόνο να φεύγει ασκόπως. Διαβάστε, γράψτε, ακούστε μουσική, τραγουδείστε, φλερτάρετε όσο μπορείτε [πάντα με σύνεση], κάντε περιπάτους, ταξιδάκια αν μπορείτε, ανακοινώστε τις φαντασιώσεις και τους στοχασμούς σας...

Όλα αυτά είναι μηχανισμοί αυτόματοι και αναγκαίοι όσο και η αναπνοή ή η κυκλοφορία του αίματος. Βέβαια, πάντα υπάρχει η δίψα για επικοινωνία, για συνεννόηση σε κάποια πράγματα, αλλά καλό είναι να μην καταλήγουν σε φαγωμάρα, σε αξεπέραστες διαφωνίες και φανατικές συγκρούσεις. Αυτή η λαχτάρα να μιλήσουμε, να μας διαβάσουν, να συζητήσουν γι' αυτά που γράψαμε, για τις κραυγές μας, τις απόψεις μας, δεν είναι τίποτε άλλο παρά η ανάγκη να ξεπεραστεί το φράγμα της μοναξιάς, η οποία μοναξιά μπορεί να βασανίζει τον οποιονδήποτε είτε ζει μονάχος είτε μέσα σε μια μεγάλη ή μικρή οικογένεια.

Εγώ πάντως, ανασύρω από τα ανυπόστατα βάθη του υπολογιστή, κάποιες λιανοτρέμουλες φωνές που μοιάζουν να φέρνουν μηνύματα σχεδόν απελπισμένα από καράβια μακρινά. Ωστόσο, μένω εκστατικός από τον πλούτο και την ποικιλία που εκφράζουν οι διάφορες θηλυκές ή αρσενικές φωνές, που μιλάνε συχνά γλώσσες ανεξακρίβωτες. Είναι και κάποιες άλλες φωνές μουσκεμένες από μια βαριά ηδυπάθεια, χωμένες και χαμένες θαρρείς στην πιο βαθιά ερωτική σπατάλη, κάποιες άλλες ψυχρές, ουδέτερες, απρόσωπες κι ακόμα μερικές που είναι κουρντισμένες να γράφουν κείμενα διδακτικά, κατηχητικά και πολλές φορές εξυπνακίστικα.

Αυτός είναι ο κόσμος ο μικρός ο μέγας που υπογραμμίζει ο ποιητής κι εμείς δεν μπορούμε παρά να τον ανεχτούμε. Είναι ο κόσμος μας!!!

Κανείς δεν μπορεί να σε ξεγελάσει χοντραίνοντας τη φωνή του!!!

Χτες διάβασα για δεύτερη φορά το "Φύλακα στη σίκαλη" του Τζ. Ντι Σάλιντζερ. Θα επικαλεστώ την φοβερή και εν πολλοίς αδιαπέραστη ερημιά του ήρωα Χόλντεν Κόλφιλντ, που δεν επιτρέπει σε κανέναν να ταυτιστεί μαζί του, αλλά ούτε και να τον συμπονέσει. Κάπου ο αναγνώστης τον βλέπει επαναστατημένο, μοναχικό, παγιδευμένο σε μια κοινωνία που δεν γουστάρει... Ίσως η περίπτωσή του να προσιδιάζει σε μιαν Αμερική που είναι "μύλος" και αλέθει τα πάντα και τους πάντες. 

• ....................

Παράλληλα και αυθόρμητα έκανα και ένα "μακροβούτι" στο μπρεχτικό θέατρο και η σκέψη μου έφτασε στον "Καλό άνθρωπο του Σετσουάν", όπου η ηρωίδα, η πόρνη Σεν Τε, είναι ο μοναδικός καλός άνθρωπος που βρίσκουν οι Θεοί όταν αποφάσισαν να κατέβουν στη γη. Αν καλοσύνη είναι η αγάπη και η ανοχή, αυτό που γεννιέται ως πρόβλημα είναι μέχρι πού φτάνουν στα όριά τους. Κι εδώ βέβαια ο Μπρεχτ πιστεύει ακράδαντα ότι όριο είναι η επιβίωση. Αρνείται διαρρήδην τη μεταθανάτια επιβράβευση και τοποθετεί στη θέση της έναν αγωνιζόμενο ανθρωπισμό, όπως χαρακτηριστικά σημειώνει σε μια κριτική του Γεωργουσόπουλος. Ο άνθρωπος οφείλει να ζήσει και για να επιβιώσει σ' έναν κόσμο εκμετάλλευσης ανακαλύπτει το "κακό", δηλαδή τον ανταγωνισμό.  Το κακό στον ανταγωνιστικό κόσμο είναι αμφίστομο και εκφράζεται είτε ως βία, ως εκμετάλλευση, είτε ως απάτη και παρασιτισμός.

• Το συμπέρασμα είναι ότι σ' αυτό τον κόσμο όπου τα πάντα έχουν αγοραστική αξία, αν θέλεις να επιβιώσεις δεν είναι δυνατόν παρά να είσαι... κακός!
• Αλλά είναι δυνατόν να θέλεις να είσαι "κακός" σ' έναν κόσμο που τον περισφίγγει το αίσθημα μιας κοσμολογικής μοναξιάς;

Μερικές φορές σκέφτομαι ότι μια μεταφορά σ' έναν άλλο περίγυρο, σε βοηθάει να επισημάνεις, να συνειδητοποιήσεις, ατέλειες του οικείου σου χώρου, του στενότερου και του πλατύτερου. Και πρώτα και κύρια αυτή στην οποία εσύ μετέχεις: τη μεγαλοποίηση των θεμάτων. Πας λιγάκι πιο έξω, ξεφεύγεις από τα ασφυκτικά σου σύνορα, κι αμέσως βλέπεις υπό άλλη κλίμακα τις ξεσυνέριες που τόσο σε απασχολούσαν, θέλοντας και μη. Το μάτι σου τότε πιάνει την αθλιότητα, τη μικρολογία, την ευτέλεια, σε πράγματα που κόντευες να τα περάσεις για κοσμοϊστορικής σημασίας, παrά λίγο ιερά. Η απόσταση κάνει τον στόμφο πιο μελοδραματικό, την έμφαση πιο συνοικιακή,, τον κομπασμό πιο γελοίο. Αποτοξινώνεσαι ραγδαία από χίλιες-δυο μικρότητες, αντιδικίες της δεκάρας, κακομοιριές που σε έφθειραν και τότε όλα αποκτούν τη φυσική τους διάσταση και κανείς δεν μπορεί να σε ξεγελάσει χοντραίνοντας τη φωνή του!