Το "Εμβατήριο οπισθοπορείας" είναι στα χέρια μου....

Ήθελα να το παρουσιάσω στο γνωστό μας χώρο του Polis art cafe, αλλά μέχρι το τέλος του χρόνου δεν υπήρχε μέρα αδειανή. Ήταν από καιρό κλεισμένο το πρόγραμμα. Οπότε σκέφτομαι αν βρω χώρο, μέσα στο Νοέμβριο ή αλλιώς να κάνω την παρουσίαση τις πρώτες μέρες του Ιανουαρίου. Ή να μην κάνω παρουσίαση...

Το θέμα είναι πόσοι ενδιαφέρονται... για το βιβλίο ενός μη μάχιμου δημοσιογράφου, που του αρέσει να σκέφτεται κόντρα στο ρεύμα.

Το ΕΜΒΑΤΗΡΙΟ είναι ένα είδος ημερολογίου. Μ’ αρέσει ν’ αναμοχλεύω τη μνήμη και συγκινούμαι όταν «βλέπω» ξανά, σαν κινηματογραφική ταινία, να περνούν με ταχύτατο ρυθμό εικόνες μιας εποχής που πέρασε ανεπιστρεπτί.

Οι τόποι που έζησα, οι νυχτωμένοι δρόμοι και η σιωπή τους, τα λιθόστρωτα της Θεσσαλονίκης και του Παρισιού, οι περίπατοι στη νυχτωμένη Γενεύη, η ομίχλη του Λονδίνου και του Αγίου Βασιλείου στον Πάρνωνα, οι διασκεδάσεις των νεανικών χρόνων, ο πατέρας, η μάνα, η σταφίδα στ’ αλώνια, οι συμμαθητές, ο άγριος καθηγητής της φυσικής και των μαθηματικών, η πρωινή μυρωδιά του φρεσκοψημμένου ψωμιού από το φούρνο και τα φαγητά που ευωδίαζαν στη γειτονιά –απ’ όποια γειτονιά κι αν πέρασα…

Αλμπέρτο Μοράβια. Σύζυγος: Έλσα Μοράντε, Σύντροφος: Ντάτσα Μαραΐνι!!!

• Ο Αλμπέρτο Μοράβια συνδέθηκε με δυο μεγάλες μορφές της Ιταλικής λογοτεχνίας. Με την Έλσα Μοράντε (Elsa Morante, 1912-1985) την οποία παντρεύτηκε το 1941, αλλά το 1961 χώρισαν. Συνδέθηκε επίσης και με την Ντάτσα Μαραΐνι, η οποία παρέμεινε κοντά του μέχρι το τέλος της ζωής του.

Βιβλία, συγγραφείς, κριτικοί και κοινό…

The following two tabs change content below.

Οι κριτικοί έχουν τη δυνατότητα να αναγκάσουν τον κόσμο να δώσει προσοχή σ’ έναν εντελώς ήσσονος σημασίας συγγραφέα, κι ο κόσμος να ξετρελαθεί με κάποιον που δεν έχει καμιά αξία, αλλά ο αποτέλεσμα και στις δυο περιπτώσεις διαρκεί ελάχιστα. Και δεν μπορώ να σκεφτώ ότι κάποιος συγγραφέας μπορεί να κρατάει το ενδιαφέρον του κοινού για μεγάλο χρονικό διάστημα  χωρίς να έχει σπουδαία χαρίσματα!

ΜΝΗΜΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑ...

• Εκείνα που ζήσαμε έχουν φωλιάσει μέσα μας και πηγαινόρχονται σαν παλίρροια και άμπωτη. Και γρατζουνάνε την ψυχή μου κι όλο μου έρχονται δάκρυα και βουρκώνω και βλέπω μπροστά μου τις φάτσες των γειτόνων μας, μια-μια ξεχωριστή, και γελάω και κλαίω… Βλέπω την μάνα μου να περιμένει στην πόρτα και τον πατέρα μου να ξεμυτίζει από την άλλη γωνία με το γοργό και νευρικό του βηματισμό. Αχ…

[Στιγμιότυπο από την εκδήλωση με την ΕΛΕΝΗ ΣΚΑΒΔΗ, που ήταν η κεντρική ομιλήτρια της εκδήλωσης, που έγινε στο Αναγνωστήριο της Παπαχριστοπουλείου Βιβλιοθήκης Αμαλιάδας]

Σκέφτομαι αν θα ήταν αρκετή η ανάγνωση της ιστορίας  για να καταλάβουμε μια εποχή!! Κι αναρωτιέμαι αν θα πρέπει να διαβάσουμε τη λογοτεχνία της για να την καταλάβουμε… Με το βιβλίο μου αυτό, θέλησα απλώς να διασώσω ό,τι κράτησα από τις συζητήσεις και με ανθρώπους που πια δεν υπάρχουν. Tο ξέρουμε, ότι χωρίς μνήμη δεν είμαστε τίποτα. Οι νέες γενιές είναι πολλά που δεν ξέρουν και είναι κρίμα να τ’ ασπρίζει ανώνυμα ο Χρόνος κάπου έξω πια κι από το χώμα. Δεν πρέπει να είμαστε οι φονιάδες της Μνήμης. Δυστυχώς νιώθω ότι ο εικονοκλαστικός οίστρος της νεολαίας, ασυνείδητα ίσως, αυτό το επίκεντρο έχει: την εξόντωση και της έννοιας ακόμα μνήμη!!!

Με όσα έγραψα, έκανα έναν μεγάλο χρονικό διασκελισμό για να ξαναδούμε πιο προσεκτικά την ιστορία μας, τους ανθρώπους και τα πάθη τους, τον τόπο μας που πολλά υπέφερε. Είναι βέβαιο ότι όλοι έχουμε να διηγηθούμε μιαν ιστορία, για την οικογένειά μας, το χωριό μας, την πόλη μας, τα βάσανά μας.

ΦΑΙΔΩΝ ΘΕΟΦΙΛΟΥ: ΠΑΜΠΛΟ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΑ

Εδώ στην Αθήνα ο Δήμος βιάστηκε και στόλισε τις κολόνες με τα ηλεκτρικά δέντρα και διάφορα άλλα μπιχλιμπίδια, θέλοντας προφανώς με αυτό τον τρόπο να μας κάνει να ξεχάσουμε τη σκληρότητα των ημερών και η καρδιά μας ν’ αρχίσει να γεμίζει με τη χριστουγεννιάτικη χαρά. Αλλά εγώ πλέον δεν προτείνω τίποτε άλλο παρά… βιβλία!!!! Αγοράστε βιβλία και διαβάστε κι έτσι θα κερδίσετε πολλά.

Έτσι, λοιπόν, για να μην πολυλογώ να το πρώτο βιβλίο – το μυθιστόρημα «Πάμπλο και Ηλέκτρα» του αγαπημένου φίλου Φαίδωνα Θεοφίλου. Έμπειρος και πολυγραφότατος ο Φαίδων κάνει μια πεζογραφική κατάθεση που κρατάει αμείωτο το ενδιαφέρον, από την πρώτη μέχρι την τελευταία αράδα. Και το λέω αυτό διότι ήταν από τις λίγες φορές που διάβαζα λέξη-λέξη το μυθιστόρημα κι ένιωθα ότι είμαι ένας… ωτοβλεψίας!!

Ο ΜΠΑΛΖΑΚ ΚΑΙ ΟΙ ΑΛΛΟΙ...

Αγάπησα πολύ τους Γάλλους μυθιστοριογράφους. Ονόματα που μου προκαλούν δέος ακόμη και σήμερα: Σταντάλ [Το Κόκκινο και το Μαύρο, Το μοναστήρι της Πάρμας], Φλομπέρ [Η αισθηματική αγωγή], Μπαλζάκ [Ανθρώπινη κωμωδία, Ευγενία Γκραντέ, Ο μπάρμπα Γκοριό], Ανατόλ Φρανς [Κόκκινος κρίνος], Ζολά [Νανά, Ζεμινάλ, Ανθρώπινο κτήνος], Αλφόνς Ντοντέ [Ο Ταρταρίνος της Ταρασκόνης], Μοπασάν [Ο φιλαράκος]. Και όχι μονάχα τους Γάλλους, αλλά και τους Ρώσους.

Έτσι, λοιπόν, όταν καταπιάνομαι να γράψω κι εγώ κάτι, και πάει το μυαλό μου σ’ αυτούς παθαίνω κοκομπλόκο. Τι να γράψω; Ή τι να διαβάσω από τη νεότερη λογοτεχνία;; Θα μου πει κανείς ότι όλοι έχουν την ωραιότητα και τη μαγεία τους, αλλά αυτοί οι ογκόλιθοι είναι αξεπέραστοι. Εγώ σπαταλιέμαι γράφοντας στιγμιότυπα της δικής μου καθημερινότητας, που όλοι γνωρίζουμε κάποιες πλευρές της. Κάτι ο ένας, κάτι ο άλλος, ανταλλάσσουμε σκέψεις, εικόνες, εντυπώσεις και παλεύουμε να συγκροτήσουμε έναν κόσμο για να τον ξαναδούμε μη τυχόν και αλλάξουμε την πορεία μας ή για να απολαύσουμε κάποιες στιγμές του. Το ζήτημα βεβαίως είναι πως όταν γράφει κανείς θα πρέπει να έχει ένα βασικό προσόν που είναι η παρατήρηση.

ΛΟΓΟΤΕΧΝΕΣ ή ΤΟΞΙΚΟΜΑΝΕΙΣ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΤΗΤΑΣ.

Το κοινό του συγγραφέα: «Γελάω», «κλαίω», «χαχαχαχα…», «είσαι Θεός», «είσαι αστέρι», «απίστευτος», «μα πόσες φορές να σε προσκυνήσω πια….».

Αυτές τις μέρες δόθηκαν πολλά λογοτεχνικά βραβεία σε διαφόρους συγγραφείς, τα περισσότερα από τα οποία βασίστηκαν στις ψήφους αναγνωστών. Πάντα λέγαμε ότι το κοινό κανονίζει... Κανονίζει τα πάντα - δυστυχώς και το επίπεδο της πολιτιστικής μας ζωής. Το κοινό του θεάτρου, της λογοτεχνίας, της μουσικής, του κινηματογράφου κ.λπ.

Αυτό όμως που με απασχολεί είναι ότι ουδέποτε πλέον στο μέλλον θα μπορέσει ο γραμματολόγος να γράψει την αληθινή ιστορία της λογοτεχνίας μας, διότι δεν είναι δυνατόν να έχει πλήρη εικόνα. Επιπλέον οι περισσότεροι από τους προβεβλημένους συγγραφείς καταφέρνουν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο να είναι στο προσκήνιο - είτε το αξίζουν είτε δεν το αξίζουν.

Αφού Η ΚΟΛΑΣΗ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΑΛΛΟΙ, τότε μόνη καταφυγή... τα βιβλία!!!!!

Άρχισα τη ζωή μου, όπως δίχως άλλο θα την τελειώσω: ανάμεσα στα βιβλία. Στο γραφείο του παππού μου είχε παντού βιβλία. Δεν άφηνε να τα ξεσκονίζουν παρά μόνο μια φορά το χρόνο, τον Οκτώβρη που ανοίγουν τα σχολεία. Δεν είχα μάθει να διαβάζω, κι όμως ένιωθα από τώρα δέος γι' αυτές τις όρθιες πέτρες: ίσιες ή γερτές, αραδιασμένες σφιχτά σαν τούβλα στα ράφια της βιβλιοθήκης ή κρατώντας αρχοντικά τις αποστάσεις τους σαν αλλέες με μονολιθικά μνημεία, αισθανόμουνα πως από κει κρεμόταν η ευημερία της οικογένειας.

ΔΕΝ ΣΩΖΕΤΑΙ ΚΑΝΕΙΣ ΟΥΤΕ ΜΕ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΥΤΕ ΜΕ ΤΗΝ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ!!!!!

Όταν ο Ζαν-Πολ Σαρτρ δημοσίευσε τις «Λέξεις» του το 1964, έδωσε μια συνέντευξη στην εφημερίδα Le Monde, για να διαλύσει ορισμένες παρεξηγήσεις που είχε προκαλέσει το βιβλίο του, αλλά η συνέντευξή του εκείνη τον εξέθετε στον κίνδυνο να προκαλέσει κι άλλες… Αφού έδινε κάποιες εξηγήσεις σχετικά με την ένταξη και αποχώρησή του από το τότε Κομμουνιστικό Κόμμα.  Όταν έκοψε τις σχέσεις του με το κόμμα αποφάσισε να γράψει την αυτοβιογραφία του για να δείξει «πώς ένας άνθρωπος μπορεί να περάσει από τη λογοτεχνία σε μια δράση που παραμένει δράση διανοουμένου».

Δεν φτάνει μονάχα να ζεις, αλλά να ξέρεις και γιατί ζεις!!!!

Ξέρετε κανένα βιβλίο ή κάποιον Έλληνα συγγραφέα, που να έχει συγκλονίσει τις συνειδήσεις των ανθρώπων της εποχής μας, έχοντας υπόψη φυσικά τα όσα συνταρακτικά συμβαίνουν και ανατρέπουν αρχές και αξίες;;; Ίσως είμαι υπερβολικός στη διαπίστωσή μου, αλλά νομίζω ότι δια της υπερβολής θα καταλάβουμε πού βρισκόμαστε...

Αυτό που λέω είναι ότι κατά βάση η πεζογραφία στηρίζεται στην αυτοβιογραφική αφήγηση και τούτο έχει μια κάποια σημασία, αφού ξέρουμε πολύ καλά ότι οι αναγνώστες διακατέχονται από περιέργεια για τις περιπέτειες των διπλανών, των γειτόνων, για διαφόρους λόγους. Για να περάσουν ή να “σκοτώσουν” την ώρα τους, ή ακόμα για να κάνουν τις αναγκαίες συγκρίσεις και να αποφανθούν ότι αυτοί είναι καλύτεροι ή να παραδειγματιστούν. Πάντως από τον προικισμένο συγγραφέα ζητάμε απλά πράγματα, ένα προσωπικό του όραμα του κόσμου.

Και για να έρθω στο προκείμενο, είναι φανερό ότι οι περισσότεροι συγγραφείς ασχολούνται με τα εσώψυχά τους... Γι' αυτό βλέπουμε να κυκλοφορούν βιβλία ασυνάρτητα, αλλόκοτα, ετοιμοθάνατα... Μόλις βγουν στις προθήκες, την άλλη μέρα... έχουν πεθάνει!!

Γιατί εξακολουθούμε να θαυμάζουμε λόγου χάρη τον Ντοστογιέφσκι ή τον Τολστόι, τον Φόκνερ ή τον Σταντάλ ή τον Καζαντζάκη, τον Παπαδιαμάντη ή τον Κάφκα, τον Χέρμαν Μέλβιλ ή τον Τζέιμς Τζόις;;; Απλούστατα γιατί με τα έργα τους μας κάνουν να ζούμε με ένταση, ν' αποκτούμε στο ελάχιστο μόριο του χρόνου την πείρα που θα χρειαζόταν δέκα και είκοσι χρόνια ανθρώπινες επαφές

και ταξίδια και χαμένος καιρός για να τ' αποκτήσουμε.

Κι ενώ σήμερα ζούμε μέσα σ' ένα καμίνι και μας κατακαίει η φωτιά, και ψάχνουμε απεγνωσμένα κι αποζητούμε μια βροχούλα για να πάρουμε ανάσες, οι ήρωες των συγγραφέων της εποχής, δεν έχουν εκείνο το μαγνητικό ρεύμα που θα μας συνεπάρει. Αμφιβάλλω αν τα βιβλία που γράφονται σήμερα καταγράφουν κέρδη και ζημιές, αν επιχειρούν να διαγνώσουν, να προβλέψουν πού θα μας πάει η κατεύθυνση που ακολουθούμε, να μας προτρέψουν στον αυτοέλεγχο!!!

Μην παρεξηγηθώ – δεν θέλω να πω ότι περιμένω συνταγές από τους συγγραφείς. Οχι, κάθε άλλο. Και πολύ περισσότερο δεν περιμένω κάποια θεόπνευστα σχέδια. Ξέρω ότι το φαινόμενο της ανθρωπότητας είναι μια περιπέτεια. Αλλά περιμένω την μέσα μας ανησυχία που λαγοκοιμάται να την κεντρίσουν οι συγγραφείς κι αυτό δεν γίνεται...

Οι περισσότεροι παίρνουν μια φωτογραφική μηχανή και αποτυπώνουν αυτό που όλοι μας βλέπουμε καθημερινά. Η φτώχεια, ο ζητιάνος, ο κουρελής, ο πεινασμένος, ο αγοραίος έρωτας, ο χυδαίος έρωτας,ο ρατσισμός, ο μετανάστης, η οικονομική κρίση κ.λπ., θέλουν φωτογράφιση; Κι έχω την εντύπωση ότι οι συγγραφείς που είναι πια ενσωματωμένοι στο υπάρχον σύστημα, δεν το κρίνουν διότι από αυτό τρέφονται και υπάρχουν. Σπάνια θα διαβάσουμε κρίσεις γι' αυτό μέσα στο οποίο ζουν. Κι αν το κάνουν, αυτό γίνεται εντελώς θεωρητικά για να μην το θίξουν και να μην το αλλοιώσουν.

Η εξέλιξη κι ο πολιτισμός μας, η επιστήμη που διέλυσε την ύλη και οι πνευματικές αυθεντίες , άφησαν ηθικά απογυμνωμένο το ζώο άνθρωπος. Και ο άνθρωπος δεν βλέπει κάτι στο οποίο να μπορεί να στηριχτεί και πάντα περιμένει μιαν αλλαγή. Από τους πολιτικούς πια δεν περιμένει κάτι. Από τους συγγραφείς περιμένει πολλά. Να ξετυλίξουν ένα “νόημα” που να δικαιώνει την ύπαρξή τους, τον αγώνα τους, και να καταλάβουν επιτέλους ότι δεν φτάνει μονάχα να ζουν, αλλά και να ξέρουν γιατί ζουν!!!

Το ζητούμενο είναι να μας βοηθήσουν οι συγγραφείς και τα έργα τους να υπερβούμε το εφήμερο. Μπορεί αυτό να είναι το νόημα των θρησκειών, αλλά η φωτογραφική αποτύπωση της καθημερινότητας είναι δουλειά των φωτογράφων και των δημοσιογράφων και όχι των λογοτεχνών.

ΥΓ. Με αφορμή την εκδήλωση "ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΙ ΚΡΙΣΗ" που οργανώθηκε στο πλαίσιο της Εκθεσης Βιβλίου [από τον Εμπορικό Σύλλογο Αμαλιάδας σε συνεργασία με το Σωματείο «Παπαχριστοπούλειος Βιβλιοθήκη»] στην πλατεία Κουρούτας στην Αμαλιάδα από την δαιμόνια δημοσιογράφο Ελένη Σκάβδη και στην οποία εκδήλωση συμμετείχαν οι συγγραφείς Βασίλης Λαδάς, Βασίλειος Χριστόπουλος, Αντώνης Σιμιτζής, Διονύσης Κράγκαρης και Τάκης Λαϊνάς.

Ποιοι και ποιες σήμερα ζηλεύουν τη δόξα του Καζαντζάκη;;;

Παρά την οικονομική κρίση, έχω διαπιστώσει ότι στις προθήκες των βιβλιοπωλείων και των σούπερ-μάρκετ στοιβάζονται σχεδόν καθημερινά δεκάδες βιβλία “νέων” συγγραφέων, που ξεφυτρώνουν σαν τα μανιτάρια, κι όλα, Θεέ μου, μιλάνε για τις περιπέτειες των συγγραφέων τους. Κι αυτά τα βιβλία τ' αγοιράζουν και οι κυρίες των βορείων προαστίων και οι κυριούλες του Χαλανδρίου και των άλλων ημιβόρειων προαστίων και γλυκαίνονται ή νανουρίζονται. Πολυσέλιδα μυθιστορήματα, με τραβηχτικά εξώφυλλα, με επίχρυσους τίτλους, πλασάρουν την ανύποπτη μωρία κάποιων ανθρώπων που ζήλεψαν τη δόξα του Καζαντζάκη.

Το αστείο είναι ότι γράφονται τέτοια μυθιστορήματα στην ώρα που η ζωή μας έχει γίνει κόλαση και είμαστε αντιμέτωποι με μια κοινωνία που κρατάει στα χέρια της απασφαλισμένες χειροβομβίδες. “Δεν μ' ενδιαφέρει αν η μαρκησία πήγε στο τσάι στις πέντε η ώρα...”, είχε φωνάξει κάποτε ο Πολ Βαλερί, θέλοντας ακριβώς να χτυπήσει συναγερμό. Αλλά, τελικά, όσους συναγερμούς και να χτυπήσει κανείς, σκουπιδοβιβλία θα γράφονται αενάως. Θα μου πείτε, και τι σε νοιάζει εσένα;;; Σωστά. Δεν με νοιάζει. Απλώς χτες που ήμουν στο σούπερ μάρκετ χάζευα για πολλοστή φορά στις προθήκες με τα βιβλία που είναι όλα “μυθιστορήματα” και μάλιστα πολυσέλιδα, και απορούσα πού βρίσκουν οι συγγραφείς τους τη διάθεση να γράφουν τέτοιες ιστορίες που την άλλη μέρα τις έχουν ξεχάσει και οι ίδιοι;

Οι λογοτεχνικοί ήρωες μας συντροφεύουν μόνο όσο διαρκεί η ανάγνωση του βιβλίου ή είναι δυνατόν, αν συνδεθούμε συναισθηματικά μαζί τους, να αποκτήσουν ύπαρξη και να επιδράσουν στη ζωή μας, ακόμα και ν' αλλάξουν την πορεία της; Πάντως, κάθε τόσο που διαβάζω τις σχετικές κατατάξεις με τα καλύτερα βιβλία της χρονιάς ή του αιώνα, βιβλία ελληνικά δεν βλέπω, παρά τις κραυγές των ντόπιων κριτικών και των ίδιων των συγγραφέων που παλεύουν να μεταφραστούν και μεταφράζονται [και διαμαρτύρονται και για το κλείσιμο του ΕΚΕΒΙ]...

Ο Ξένος του Αλμπέρ Καμί, Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο του Μαρσέλ Προυστ, Τα σταφύλια της οργής του Τζον Στάινμπεκ, Για ποιον χτυπάει η καμπάνα του Ερνεστ Χεμινγουέι, Ο μεγάλος Μολν του Αλέν Φουρνιέ, Η ανθρώπινη μοίρα του Αντρέ Μαλρό, Η Δίκη του Φραντς Κάφκα, Το δεύτερο φύλο της Σιμόν ντε Μποβουάρ, Περιμένοντας τον Γκοντό του Σάμουελ Μπέκετ, Το είναι και το μηδέν του Ζαν-Πολ Σαρτρ, Το όνομα του ρόδου του Ουμπέρτο Εκο, Αρχιπέλαγος Γκουλάνγκ του Αλεξάντρ Σολζενίτσιν, 1984 του Τζορτζ Οργουελ, Η φαλακρή τραγουδίστρια του Ευγένιου Ιονέσκο, Λολίτα του Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ, Οδυσσέας του Τζέιμς Τζόις, Οι κιβδηλοποιοί του Αντρέ Ζιντ, Εκατό χρόνια μοναξιάς του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, Τερέζ Ντεκερού του Φρανσουά Μοριάκ, Όσα παίρνει ο άνεμος της Μάργκαρετ Μίτσελ, Το μαγικό βουνό του Τόμας Μαν, Καλημέρα θίλη της Φρανσουάζ Σαγκάν, Ο υπέροχος Γκάτσμπι του Φράνσις Σκοτ Φιτζέραλντ, Το αστείο του Μίλαν Κούντερα, Η περιφρόνηση του Αλμπέρτο Μοράβια, Έξι πρόσωπα ζητούν συγγραφέα του Λουίτζι Πιραντέλο, Μάρτιν Ίντεν του Τζακ Λόντον, Στο δρόμο του Τζακ Κέρουακ, Λόρδος Τζιμ του Τζόζεφ Κόνραντ, Το θέατρο και το είδωλό του του Αντονέν Αρτό, Ο άνθρωπος χωρίς ιδιότητες του Ρόμπερτ Μούζιλ, Ο φύλακας στη σίκαλη του Τζ. Ντ. Σάλιντζερ, Οι σημειώσεις του Μάλτε Λάουριτς Μπρίγκε του Ράινερ Μαρία Ρίλκε, Η καταγωγή του ολοκληρωτισμού της Χάνα Αρεντ, Τα παιδιά του μεσονυκτίου του Σαλμάν Ρουσντί, Μόμπι Ντικ του Χέρμαν Μέλβιλ, Η δύναμη και η δόξα του Γκράχαμ Γκριν...

Είναι κι άλλα βιβλία κι άλλοι συγγραφείς που δεν πρέπει να τους αγνοούμε, όπως οι Ζοζέ Σαραμάγκου, Ίβο Άντριτς, Ελίας Κανέτι, Ναντίν Γκόρντιμερ, Ίμρε Κέρτες, Ουίλιαμ Φόκνερ, Ισαάκ Μπάσεβις Σίνγκερ, Γουίλιαμ Γκόλντινγκ, Ντόρις Λέσινγκ, Γιασουνάρι Καβαμπάτα, Έρμαν Έσσε, Χάρολντ Πίντερ, Σολ Μπέλοου, Κενζαμπούρο Όε, Γκράτσια Ντελέντα, Καμίλο Χοσέ Θέλα, Γιόζεφ Μπρόντσκι, Περ Λάγκερκβιστ, Ράντγιαρντ Κίπλινγ, Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, Πάβλο Νερούδα, Μπέρτολτ Μπρεχτ, Φερνάντο Πεσσόα, Τόμας Πίντσον κ.ά.

Εγώ δεν κάνω πλήρη καταγραφή. Απλώς αναφέρω βιβλία που θα έπρεπε να έχετε διαβάσει ή τουλάχιστον... ξεφυλλίσει. Αλλά ποτέ δεν είναι αργά. Θα πει κάποιος ότι δεν πρέπει να παραγνωρίζουμε και τη ντόπια παραγωγή. Δεν αντιλέγω, διότι κάποια στιγμή μπορεί να ξεπεταχτεί ένα αστέρι σαν τον Καζαντζάκη, ας πούμε, που μιλάει όλος ο κόσμος. Και καλό είναι να στηρίζουμε τους Έλληνες!!! Όχι όμως... σκουπιδοβιβλία. Πώς τα ξεχωρίζει κανείς;;; Να αφεθεί στο ένστικτό του και όχι στις υποδείξεις των κριτικών και των δημοσιογράφων που ασκούν κριτική παραφιλολογία.

Πρέπει να σημειώσω ότι για τον Καζαντζάκη, που είναι ίσως ο πιο πολυδιαβασμένος Έλληνας συγγραφέας του εικοστού αιώνα, υπάρχουν και από συμπατριώτες μας κριτικούς ουκ ολίγες ενστάσεις. Ωστόσο ο Καζαντζάκης ήταν ένας πνευματικός άνθρωπος που ακόμα δεν χωράει σε κανένα γραμματολογικό σχήμα και φυσικά είναι πάνω από τις εμμονές κάποιων κριτικών. Πεζογράφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας, φιλόσοφος, δημοσιογράφος... Ήταν απ' όλα και τίποτε... Γιατί είναι ένας ογκόλιθος αμετακίνητος στον πνευματικό μας πολιτισμό και πολλοί θα ήθελαν να του μοιάσουν αλλά δεν γίνεται!!! Ήταν ένας φλογερός οραματιστής, ένας ανήσυχος άνθρωπος, ένας χυμώδης δημιουργός που δεν τον ικανοποιούσε τίποτε...

 

Για τον Καβάφη όμως, που τον ξέρει κι αυτόν ολόκληρη η οικουμένη, πρέπει τουλάχιστον να νιώθουμε υπερήφανοι. Είναι ένας από τους πιο σημαντικούς ευρωπαίους ποιητές του 20ού αιώνα.

ΜΗΤΣΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ: ΗΤΑΝ ΜΕΓΑΛΟΣ!

Θα γίνει η κηδεία του την Τετάρτη 21 Μαΐου, στις 3 μ.μ., στο Α΄ Νεκροταφείο και είχε εκφράσει την επιθυμία να είναι κηδεία πολιτική και χωρίς επικηδείους. Θα γράψω, ωστόσο, δυο λόγια, διότι τον γνώρισα από κοντά και μάλιστα είχα την τύχη να μου δώσει μια μεγάλη συνέντευξη που τη δημοσίευσα στο πρώτο τεύχος του περιοδικού μου, στο "Κ.ΛΠ. και τέχνες... και γράμματα".

Ήταν "μεγάλος" συγγραφέας, σπουδαίος άνθρωπος, τίμια πνευματική προσωπικότητα, ένας Έλληνας που αγάπησε τον τόπο και τους ανθρώπους του. Ο Μήτσος Αλεξανδρόπουλος έφυγε, σε ηλικία 84 ετών, για μας τους απέξω απροσδόκητα, αλλά όχι για τους δικούς του ανθρώπους, την αγαπημένη του Σόνια και την κόρη του Όλγα. Ταλαιπωρήθηκε από την επάρατη αρρώστια και άφησε την τελευταία του πνοή, τα ξημερώματα της Δευτέρας 19 Μαΐου, στο νοσοκομείο «Ερρίκος Ντυνάν». Έζησε τα τελευταία χρόνια ήρεμα και διακριτικά, μακριά από την αγορά, τις φωνές και την ανθρωποφαγική κοινωνία. Έγραφε συνεχώς. Και τιμήθηκε καταπώς του έπρεπε.

Ο Αλεξανδρόπουλος είχε αρετές που του εξασφάλισαν μια περίοπτη θέση στην πολιτεία του πνεύματος. Είχε κατακτήσει την πνευματική και πολιτική του ελευθερία, την ελευθερία της σκέψης και της κριτικής. Διέθετε πλούσια αποθέματα δημοκρατικής συνείδησης και έμφυτη τη δυσπιστία προς τα καθεστώτα που έχουν ως πρώτο άρθρο πίστης τη βία και τον αποπνιγμό των δικαιωμάτων της σκέψης. Είχε το πάθος του πνευματικού ανθρώπου για τις ιδέες του που είναι... υγεία!

Ήταν αξιοπρεπής και δεν επιζήτησε ποτέ τα φώτα της δημοσιότητας. Το προσκήνιο τον απωθούσε, και η ηθική αρτιότητα του χαρακτήρα του δεν του επέτρεπε το συγχρωτισμό με τη φθαρτή καθημερινότητα εκείνων που νοιάζονται μονάχα για τα μούτρα τους. Δεν κυκλοφορούσε στα τηλεοπτικά παράθυρα, δεν έδινε συνεντεύξεις στα περιοδικά ποικίλης ύλης, μιλούσε όταν ο ίδιος θεωρούσε πως είχε κάτι να πει, δεν φωτογραφιζόταν σε δεξιώσεις και άλλες κοσμικές εκδηλώσεις. Αυτό σημαίνει ότι είχαν τρομακτική δύναμη οι ιδέες του. Ήταν ίσως ένας από τους τελευταίους μεγάλους συγγραφείς μας. Ας είναι ελαφρό το χώμα που θα τον σκεπάσει.

ΥΓ. Για βιογραφικά στοιχεία στον Δυτικό Άνεμο.